ba rezultadu ida iguál iha situasaun balu maibé mós bele la hetan rezultadu ida-ne’e. Idane’e tanba tratamentu iguál (hanesan) ba ema sira iha situasaun sira la-hanesan sei
funsiona ho jerál hodi hamoris nafatin, duké halakon, injustisa. Igualdade jenuina/orijinál (ka
“substantiva”) baibain só rezulta hosi esforsu sira ne’ebé buka atu tau-matan ba dezvantajen
situasionál sira-ne’e. Iha vizaun igualdade ne’ebé luan liu ida-ne’e ne’ebé durante ne’e sai
nu’udar prinsípiu baze no objetivu dahikus iha luta ba rekoñesimentu no aseitasaun ba feto
no feto-oan sira-nia direitus umanus.
Naun-diskriminasaun: CEDAW ho momoos hatudu proibisaun ba diskriminasaun ho forma
hotu-hotu hasoru feto sira. Iha kontestu ida-ne’e, diskriminasaun inklui kualkér diferensa husi
tratamentu ho razaun seksu ne’ebé:
Ho-hakarak ka la-ho hakarak prejudika feto sira
Prevene sosiedade, nu’udar tomak ida, atu rekoñese feto sira-nia direitus, tantu iha área
sira doméstika no mós públika.
Prevene feto sira atu ezerse direitus umanus no liberdade fundamentál sira ne’ebé sai
sira-nia direitu.34
Definisaun jerál/luan ida-ne’e sai importante hodi komprende natureza indireta husi
diskriminasaun barak. Porezemplu, lei ka polítika ida ne’ebé haree ba neutrál iha jéneru bele
iha ninia efeitu kontráriu ba feto sira tanba diskriminasaun iha tempu pasadu ka tanba fatór
sira seluk. Tanba ne’e, impaktu husi lei ka polítika ida-ne’e mak hetan avalia hodi determina
karik diskriminatóriu ka lae.
34
Artigu 1 husi Konvensaun hatete katak “diskriminasaun hasoru feto sira” bele signifika kualkér distinsaun, eskluzaun ka
restrisaun ne’ebé ema halo bazeia ba seksu ne’ebé ninia efeitu ka intensaun atu halo aat ka anula rekoñesimentu, gozu ka
ezersísiu husi feto sira, sein tau atensaun ba sira-nia estadu sivíl, ho baze ba igualdade entre mane no feto sira, ba
direitus umanus no liberdade fundamentál sira iha área polítika, ekonómika, sosiál, kulturál, sivíl ka kualkér área seluk ida.
Promove no Proteje Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Manuál ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian
28