PONTU XAVE SIRA: KAPÍTULU 1
Direitus umanus hetan proklama atu sai inerente, universál, inalienável, indivizível no
interdependente. Iha prátika, maske nune’e, prinsípiu hirak ne’e la sempre hetan
respeita bainhira akontese ba feto no feto-oan sira-nia direitus umanus.
Direitus umanus hotu-hotu tenke aplika ho hanesan ba feto no feto-oan sira. Maske
nune’e, iha fatór barabarak ne’ebé funsiona hodi prevene direitus umanus ne’e
atu aplika ho hanesan ba feto no feto-oan sira. Fatór sira-ne’e mós durante ne’e
iha impaktu diretu kona-ba oinsá direitus umanus ne’e hetan komprende no oinsá
sistema direitus umanus internasionál ne’e rasik hetan dezenvolve durante tempu
tomak.
Ideia husi “feto sira-nia direitus umanus” rekoñese katak feto no feto-oan sira
esperiensia sira-nia direitus umanus – no esperiensia violasaun hasoru sira-nia
direitus umanus – ho maneira sira oin-seluk ho mane sira. Ideia ne’e mós
rekoñese katak feto sira sai vulneravel ba violasaun direitus umanus ho maneira
sira ne’ebé reflete faktu katak sira feto no estrutura no espetativa sira ne’ebé
hetan harii iha ideia kona-ba saida mak tenke “femininu”.
Kestaun sira direitus umanus ne’ebé sai preokupasaun espesiál ba feto sira inklui
violénsia hasoru feto sira; diskriminasaun iha empregu; diskriminasaun iha asesu
ba justisa; diskriminasaun iha asesu ba edukasaun no rekursu sira;
diskriminasaun relasiona ho vida família nian; saúde reprodutiva; partisipasaun
iha vida públika no foti-desizaun; ligasaun sira entre violasaun direitus umanus;
no instánsia sira husi diskriminasaun múltipla.
Kestaun sira direitus umanus ne’ebé sai preokupasaun espesiál ba feto-oan sira
inklui kazamentu ba labarik-oan; diskriminasaun iha edukasaun; violénsia fízika
no seksuál; no prátika tradisionál perigoza sira.
Promove no Proteje Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Manuál ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian
26