64 รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๗ การจับและการคุมขังบุคคล จะกระทำ�มิได้ เว้นแต่มีคำ�สั่งหรือหมายของศาลหรือ มีเหตุอย่างอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ การค้นตัวบุคคลหรือการกระทำ�ใดอันกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพตามวรรคหนึ่ง จะกระทำ�มิได้เว้นแต่มีเหตุตามที่กฎหมายบัญญัติ ในกรณีที่มีการกระทำ�ซึ่งกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพตามวรรคหนึ่ง ผู้เสียหาย พนักงานอัยการหรือบุคคลอื่นใดเพื่อประโยชน์ของผู้เสียหาย มีสิทธิร้องต่อศาลเพื่อ ให้สั่งระงับหรือเพิกถอนการกระทำ�เช่นว่านั้น รวมทั้งจะกำ�หนดวิธีการตามสมควรหรือ การเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นด้วยก็ได้ มาตรา ๓๓ บุคคลย่อมมีเสรีภาพในเคหสถาน บุคคลย่อมได้รับความคุ้มครองในการที่จะอยู่อาศัยและครอบครองเคหสถาน โดยปกติสุข การเข้าไปในเคหสถานโดยปราศจากความยินยอมของผู้ครอบครอง หรือการ ตรวจค้นเคหสถานหรือในที่รโหฐาน จะกระทำ�มิได้ เว้นแต่มีคำ�สั่งหรือหมายของศาล หรือมีเหตุอย่างอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ มาตรา ๓๙ บุคคลไม่ต้องรับโทษอาญา เว้นแต่ได้กระทำ�การอันกฎหมายที่ใช้ อยู่ ใ นเวลาที่ ก ระทำ � นั้ น บั ญ ญั ติ เ ป็ น ความผิ ด และกำ � หนดโทษไว้ และโทษที่ จ ะลงแก่ บุคคลนั้นจะหนักกว่าโทษที่กำ�หนดไว้ในกฎหมายที่ใช้อยู่ในเวลาที่กระทำ�ความผิดมิได้ ในคดีอาญา ต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำ�เลยไม่มีความผิด ก่อนมีคำ�พิพากษาอันถึงที่สุดแสดงว่าบุคคลใดได้กระทำ�ความผิด จะปฏิบัติต่อ บุคคลนั้นเสมือนเป็นผู้กระทำ�ความผิดมิได้ มาตรา ๔๐ บุคคลย่อมมีสิทธิในกระบวนการยุติธรรม ดังต่อไปนี้ (๑) สิทธิเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้โดยง่าย สะดวก รวดเร็ว และทั่วถึง (๒) สิทธิพื้นฐานในกระบวนพิจารณา ซึ่งอย่างน้อยต้องมีหลักประกันขั้นพื้นฐาน เรื่องการได้รับการพิจารณาโดยเปิดเผย การได้รับทราบข้อเท็จจริงและตรวจเอกสาร อย่างเพียงพอ การเสนอข้อเท็จจริง ข้อโต้แย้ง และพยานหลักฐานของตน การคัดค้าน ผู้พิพากษาหรือตุลาการ การได้รับการพิจารณาโดยผู้พิพากษาหรือตุลาการที่นั่งพิจารณา คดีครบองค์คณะ และการได้รับทราบเหตุผลประกอบคำ�วินิจฉัย คำ�พิพากษา หรือคำ�สั่ง (๓) บุคคลย่อมมีสิทธิที่จะให้คดีของตนได้รับการพิจารณาอย่างถูกต้อง รวดเร็ว และเป็นธรรม (๔) ผู้เสียหาย ผู้ต้องหา โจทก์ จำ�เลย คู่กรณี ผู้มีส่วนได้เสีย หรือพยานในคดี มีสิทธิได้รับการปฏิบัติที่เหมาะสมในการดำ�เนินการตามกระบวนการยุติธรรม รวมทั้ง