รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๗
ป่าไม้ในพื้นที่ต่าง ๆ และความเหลื่อมล้ำ�ในการถือครองที่ดิน แม้ว่ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศักราช ๒๕๕๐ รับรองสิทธิของบุคคลที่จะมีส่วนร่วมกับรัฐและชุมชนในการอนุรักษ์ บำ�รุงรักษาและ
การได้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ และในการคุ้มครอง ส่งเสริม
และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ดำ�รงชีพอยู่ได้อย่างปกติและต่อเนื่องในสิ่งแวดล้อมที่จะไม่ก่อให้เกิด
อันตรายต่อสุขภาพอนามัย สวัสดิภาพ หรือคุณภาพชีวิต แต่ในทางปฏิบัติ ยังคงพบว่ามีชุมชนทั่วประเทศ
ที่ได้รับผลกระทบจากการดำ�เนินโครงการทั้งของรัฐและเอกชน รัฐบาลยังคงเน้นการสร้างและขยาย
การเติ บ โตทางเศรษฐกิ จ โดยการพั ฒ นาอุ ต สาหกรรม และลงทุ น ในโครงสร้ า งพื้ น ฐานขนาดใหญ่ ที่ มี
การใช้ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติจำ�นวนมาก ก่อให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม
และวิถีชีวิตของชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นั้นมาแต่เดิม
สถานการณ์ด้านสิทธิในด้านที่ดินและป่า
ในภาพรวมของประเทศ พบว่ายังคงมีปัญหาความเหลื่อมล้ำ�ในการถือครองที่ดิน โดยรัฐยังไม่อาจ
กระจายการถือครองที่ดินและช่วยเหลือเกษตรกรให้มีสิทธิในที่ดินได้อย่างเท่าเทียม ทั่วถึง และเป็นธรรม
การกระจุกตัวของการถือครองที่ดินอยู่กับคนบางกลุ่ม ในขณะที่คนส่วนใหญ่ โดยเฉพาะคนยากจนและ
เกษตรกรรายย่อยไม่มีที่ดินถือครองหรือไม่มีโอกาสในการเข้าใช้ประโยชน์ในที่ดิน นอกจากนี้ ยังพบ
ปั ญ หาการใช้ ร ะบบการผลิ ต แบบเกษตรพั น ธสั ญ ญาที่ ไ ม่ ธ รรมต่ อ เกษตรกร โดยเปิ ด โอกาสให้ บ ริ ษั ท
ทางการเกษตรรายใหญ่ ส ามารถครอบครองปั จ จั ย การผลิ ต รวมทั้ ง ที่ ดิ น ในจำ � นวนมาก ส่ ��� ผลให้
เกษตรกรไม่ มี ที่ ดิ น ทำ � กิ น และกลายเป็ น ผู้ ใช้ แรงงานรั บ จ้ า งในที่ ดิ น ของตนเอง ในขณะที่ ก ลไกรั ฐ ไม่
สามารถแก้ไขปัญหาและช่วยเหลือเกษตรกรได้ ซึ่งในปี ๒๕๕๗ คสช. มีความพยายามในการแก้ไขปัญหา
การบุกรุกและทำ�ลายทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่ต่าง ๆ ตลอดจนความเหลื่อมล้ำ�ในการถือครองที่ดินดังกล่าว
แต่ในทางปฏิบัติกลับพบว่า มีการบังคับใช้ ขยายผล และตีความคำ�สั่ง คสช. ในบางฉบับที่ส่งผลกระทบ
ต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชนและชุมชนที่เกี่ยวข้อง
สถานการณ์ด้านสิทธิเด็ก สตรี และความเสมอภาคทางเพศของบุคคล
พบว่า ประเทศไทยมีเด็กด้อยโอกาสและเด็กที่อยู่นอกระบบการศึกษา จำ�นวน ๖.๔ ล้านคน เช่น
กลุ่มเด็กเร่ร่อน เด็กไร้สัญชาติ และเด็กที่ขาดโอกาสทางการศึกษา ซึ่งเสี่ยงต่อปัญหายาเสพติด การค้า
บริการทางเพศ การถูกบังคับใช้แรงงาน และการค้ามนุษย์ เป็นต้น ๖ นอกจากนั้น ยังมีปัญหาความรุนแรง
ต่อเด็กและสตรีอย่างต่อเนื่องและมีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกลุ่มเด็กและสตรี
ที่เข้าเมืองโดยผิดกฎหมายและตกเป็นเหยื่อของกระบวนการค้ามนุษย์ รวมทั้งความไม่ปลอดภัยของเด็ก
๖ สำ�นักงานส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้ และคุณภาพเยาวชน (สสค.) ดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่ <www.qlf.or.th> (สืบค้น
เมื่อวันที่ ๒๖ พฤษภาคม ๒๕๕๘)
29