รายงานผลการประเมินสถานการณ์
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2565
อย่างไรก็ตาม การจัดการที่ดินและการจัดการ
ทรัพยากรป่าไม้ ซึง่ เกิดขึน้ จากโครงการของรัฐในอดีตและ
ส่งผลกระทบต่อที่อยู่อาศัยและที่ท�ำกินของประชาชน
ยังไม่ได้รบั การแก้ไขอย่างเสร็จสิน้ และปัญหายังคงปรากฏ
ให้เห็นอย่างต่อเนื่องในปี 2565 โดยเฉพาะกรณีพื้นที่
ทับซ้อนระหว่างเขตป่าอนุรักษ์กับที่อยู่อาศัยและที่ดิน
ท�ำกินของประชาชน การจัดสรรทีด่ นิ ให้แก่ประชาชนตาม
นโยบายของ คทช. ยังไม่แล้วเสร็จและมีความคืบหน้า
ล่าช้าเพียงร้อยละ 25 ของพื้นที่เป้าหมาย ประชาชนที่
ได้รับผลกระทบจากนโยบายด้านการอนุรักษ์และปกป้อง
การบุ ก รุ ก หรือท�ำลายทรัพ ยากรป่าไม้ โดยเฉพาะคดี
ที่ประชาชนรายหนึ่งถูกศาลฎีกาพิพากษาจ�ำคุกและปรับ
เนื่องจากถูกกล่าวหาว่าบุกรุกป่าสงวน ทั้งที่พื้นที่ดังกล่าว
มีการอยู่อาศัยมาก่อนประกาศเขตป่าสงวน รวมไปถึง
การจัดท�ำกฎหมายล�ำดับรองของกฎหมายเกี่ยวกับการ
จั ด การทรั พ ยากรธรรมชาติ แ ละสิ่ ง แวดล้ อ มที่ ยั ง คงมี
ความล่าช้าและมีขอ้ ห่วงกังวลจากภาคประชาสังคมว่าจะขาด
หลักประกันด้านการมีส่วนร่วมและการค�ำนึงถึงรูปแบบ
วิถชี วี ติ ของประชาชนตามทีไ่ ด้รบั การรับรองในรัฐธรรมนูญ
มาตรา 43 (2) และมาตรา 57 (2)
83
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้สอดคล้องกับ
สิทธิชมุ ชนในการจัดการบ�ำรุงรักษา และใช้ประโยชน์ รวมถึง
การมีส่วนร่วมกับรัฐในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ให้มีความยั่งยืนและเป็นธรรม
3) รัฐบาลโดย ยธ. ควรเร่งด�ำเนินการจัดท�ำ
กฎหมายนิรโทษกรรมแก่ราษฎรซึ่งได้รับความเสียหาย
หรื อ ได้ รั บ ผลกระทบจากการด� ำ เนิ น นโยบายของรั ฐ
โดยเน้นการมีสว่ นร่วมจากภาคส่วนต่าง ๆ และมีหลักประกัน
ว่าหลักเกณฑ์พิจารณาให้ความช่วยเหลือจะครอบคลุม
ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายด้านการอนุรักษ์
และปกป้องการบุกรุกหรือท�ำลายทรัพยากรป่าไม้ และ
ไม่ ค วรมี ก ารด� ำ เนิ น คดี เ พิ่ ม หากปั ญ หาการทั บ ซ้ อ น
ของที่ดินยังไม่ได้รับการแก้ไข
2. สิทธิชุมชนในโครงการพัฒนาของรัฐ
หรือเอกชน
ข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครอง
สิทธิมนุษยชน
กสม. เห็นควรมีข้อเสนอแนะ ดังนี้
1) รั ฐ บาลควรมอบหมาย คทช. ทส. และ
หน่วยงานอืน่ ทีเ่ กีย่ วข้องพิจารณาปรับปรุงกฎหมายทีเ่ กีย่ วข้อง
กับสิทธิชุมชน การจัดการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม โดยค�ำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน
ทีอ่ ยูอ่ าศัยมาก่อนประกาศแนวเขตป่าอนุรกั ษ์หรือเขตอุทยาน
เร่งรัดการปรับปรุงแนวเขตที่ดินของรัฐแบบบู��ณาการ
มาตราส่วน 1:4000 (One map) รวมทั้งเร่งพิสูจน์สิทธิ
การถื อ ครองที่ ดิ น ในเขตที่ ดิ น ประเภทต่ า ง ๆ ของรั ฐ
ให้แก่ประชาชนตามแนวทางจัดการทีด่ นิ ท�ำกินชุมชนตาม
พ.ร.บ. คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. 2562
2) รัฐบาลควรมอบหมาย ทส. พิจารณาเร่งรัดการตรา
กฎหมายล� ำ ดั บ รองของกฎหมายเกี่ ย วกั บ การจั ด การ
001-234 V9 CS6.indd 83
ที่มา ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
สถานการณ์ ปัญหาหรืออุปสรรค
กรณีโครงการพัฒนาของรัฐ
จากการติดตามสถานการณ์ด้านสิทธิชุมชนใน
โครงการพัฒนาของรัฐ ยังคงพบปัญหาที่เกี่ยวข้องกับ
การใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่อาจส่งผลกระทบต่อชุมชน
และสิ่งแวดล้อม การด�ำเนินโครงการพัฒนาหลายแห่ง
ขาดการค� ำ นึ ง ถึ ง การมี ส ่ ว นร่ ว มของบุ ค คลและชุ ม ชน
ที่เพียงพอ การเปิดเผยข้อมูลการด�ำเนินการไม่โปร่งใส
น�ำมาซึ่งการคัดค้านและการไม่ยอมรับจากชุมชนและ
ภาคประชาสังคม เช่น โครงการผันน�ำ้ ยวมลงสูเ่ ขือ่ นภูมพิ ลและ
โครงการสายส่งไฟฟ้าแรงสูงล�ำพูน-สบเมย มีขอ้ ห่วงกังวล
3/14/23 8:40 PM