66
2) รัฐบาลโดย รง. ควรปรับปรุงแก้ไข พ.ร.บ.
คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เพื่อพิจารณาสร้างกลไก
คุ้มครองผู้ที่ยังไม่ได้เข้าท�ำงานโดยห้ามมิให้มีการบังคับ
ตรวจหาเชื้อเอชไอวีเป็นเงื่อนไข รวมทั้งมอบหมายให้ ยธ.
ควรเร่งด�ำเนินการเสนอร่าง พ.ร.บ. ขจัดการเลือกปฏิบัติ
ต่อบุคคล พ.ศ. .... เพือ่ เข้าสูก่ ารพิจารณาออกเป็นกฎหมาย
ให้มีผลใช้บังคับ
2. แรงงานนอกระบบ
สถานการณ์ ปัญหาหรืออุปสรรค
แรงงานนอกระบบเป็นกลุม่ ทีไ่ ด้รบั สิทธิประโยชน์
และความคุ้มครองทางสังคมน้อยกว่าแรงงานในระบบ
โดยรั ฐ บาลได้ พ ยายามท� ำ ให้ แรงงานนอกระบบได้ รั บ
การคุ ้ ม ครองทางสั ง คมเช่ น เดี ย วกั บ แรงงานในระบบ
โดยการจัดท�ำร่าง พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. ....
โดยมีสาระส�ำคัญคือ การก�ำหนดให้มีการขึ้นทะเบียน
แรงงานอิสระ การมีสทิ ธิในการรวมกลุม่ การมีสทิ ธิรวมกัน
เป็นองค์กรแรงงานอิสระ การส่งเสริมพัฒนาคุณภาพชีวิต
และคุม้ ครองผูป้ ระกอบอาชีพกึง่ อิสระเกีย่ วกับสัญญาจ้าง
การมีหลักประกันในการท�ำงาน การมีสิทธิและสวัสดิการ
การมีคณะกรรมการส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและ
คุ้มครองแรงงานอิสระ การมีกองทุนส่งเสริมการพัฒนา
คุณภาพชีวิตและคุ้มครองแรงงานอิสระ การมีพนักงาน
ตรวจแรงงานอิสระ เป็นต้น250
อย่างไรก็ตาม ในขณะที่กฎหมายข้างต้นยังไม่มี
ผลบั ง คั บ ใช้ แรงงานนอกระบบจึ ง เป็ น กลุ ่ ม ที่ ยั ง คง
ประสบปั ญ หาการไม่ ไ ด้ รั บ ความคุ ้ ม ครองทางสั ง คม
มาอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากรายได้ที่ต�่ำ ไม่แน่นอน และ
การไม่มีสวัสดิการคุ้มครองเพื่อช่วยในการออมเงินและ
แก้ปัญหาหนี้สิน251 แม้ว่าแรงงานนอกระบบจะสามารถ
สมัครเป็นผูป้ ระกันตนในระบบประกันสังคม มาตรา 40 ได้
แต่แรงงานสมัครเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 40 เพียง
10.85 ล้านคน252 ในขณะที่ยังมีแรงงานนอกระบบที่ไม่ได้
เป็ น ผู ้ ป ระกั น ตนในระบบประกั น สั ง คมในปี 2565
มากถึง 20.2 ล้านคน หรือร้อยละ 51.0 จากจ�ำนวนผูม้ งี านท�ำ
001-234 V9 CS6.indd 66
จากการเกิดสถานการณ์การแพร่ระบาด
ของโรคโควิด 19 แรงงานนอกระบบได้รบั ผลกระทบ
เป็นกลุม่ แรก ๆ ทัง้ การว่างงาน ค่าตอบแทน
ทีล่ ดน้อยลง การจ้างงานไม่ต่อเนื่อง การเข้าถึง
แหล่งเงินทุน ได้ยาก การมีหนี้สินนอกระบบ
ทั้งหมด 39.6 ล้านคน253 อย่างไรก็ตาม การคุ้มครอง
ตามมาตรา 40 ยั ง ไม่ ค รอบคลุ ม ถึ ง กรณี ก ารว่ า งงาน
ซึง่ สะท้อนได้ชดั เจนจากการเกิดสถานการณ์การแพร่ระบาด
ของโรคโควิด 19 ที่แรงงานนอกระบบได้รับผลกระทบ
เป็นกลุ่มแรก ๆ ทั้งการว่างงาน ค่าตอบแทนที่ลดน้อยลง
การจ้างงานไม่ต่อเนื่อง การเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ยาก
การมีหนี้สินนอกระบบ จึงเกิดความยากล�ำบากในการ
ด�ำรงชีวิตเมื่อเจอภาวะวิกฤติ254 นอกจากนี้ กลุ่มแรงงาน
อิสระรวมถึงกลุ่มแรงงานแพลตฟอร์มและกลุ่มไรเดอร์
ที่ แ ม้ จ ะมี ค วามยื ด หยุ ่ น และสามารถรั บ ท� ำ งานได้
หลายแห่ง255 แต่ยังคงมีการสะท้อนปัญหาเกี��ยวกับสภาพ
การท�ำงานทีป่ ลอดภัยและค่าตอบแทนทีไ่ ม่เป็นธรรม256, 257
การประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชน
รัฐบาลมีความพยายามในการคุ้มครองแรงงาน
นอกระบบเพื่อให้ได้รับความคุ้มครองทางสังคมเช่นเดียว
กับแรงงานในระบบ โดยจัดท�ำร่าง พ.ร.บ. คุ้มครอง
แรงงานอิสระ พ.ศ. .... ที่มีสาระส� ำคัญเพื่อคุ้มครอง
สิทธิแรงงานหลายประการ เช่น การมีกลไกในการตรวจ
แรงงานอิสระ การมีสิทธิในการรวมตัว การมีกองทุน
ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวติ และคุม้ ครองแรงงานอิสระ
เพื่อเป็นทุนหมุนเวียน เป็นต้น ซึ่งสอดคล้องกับกติกา
ICESCR ข้ อ 9 ที่ รั บ รองสิ ท ธิ ข องทุ ก คนในอั น ที่ จ ะมี
สวัสดิการสังคมรวมทั้งประกันสังคม และคณะกรรมการ
รัฐบาลมีความพยายามในการคุ้มครองแรงงาน
นอกระบบเพื่อให้ได้รับความคุ้มครองทางสังคม
เช่นเดียวกับแรงงานในระบบ โดยจัดทำ�ร่าง พ.ร.บ.
คุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. ....
3/14/23 8:40 PM