50
การประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชน
ในปี 2565 รัฐมีพัฒนาการในการส่งเสริมและ
คุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน อาทิ การประกาศ
ใช้ พ.ร.บ. คุ้มครองพยานในคดีอาญา (ฉบับที่ 2) พ.ศ.
2565 ซึ่งได้ก�ำหนดค�ำนิยามของค�ำว่า “พยาน” เพื่อให้
ครอบคลุมบุคคลซึ่งมาให้ถ้อยค�ำหรือได้ให้ข้อเท็จจริง
ต่อพนักงานผู้มีอ�ำนาจสืบสวนคดีอาญา แม้จะไม่ได้เป็น
พยานในคดีดังกล่าว และการที่รัฐมีความพยายามในการ
ขับเคลื่อนกระบวนการตรากฎหมายเพื่อป้องกันการฟ้อง
คดีปิดปาก ในความผิดฐานทุจริตและประพฤติมิชอบ
ซึง่ นักปกป้องสิทธิมนุษยชนสามารถใช้ประโยชน์และได้รบั
ความคุ้มครองจากการแก้ไขค�ำนิยามและตรากฎหมาย
ดังกล่าวได้ นอกจากนี้ ยังปรากฏกรณีพนักงานอัยการ
มีความเห็นสั่งไม่ฟ้องผู้ชุมนุมกลุ่มจะนะรักษ์ถิ่นเนื่องจาก
เห็นว่าการชุมนุมของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเป็นการ
เรียกร้องผลประโยชน์ของชุมชน ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับ
แผนปฏิบัติการระดับชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน
ระยะที่ 1 ที่ให้ความส�ำคัญกับการคุ้มครองนักปกป้อง
สิทธิมนุษยชน อย่างไรก็ดี พบว่ายังคงมีการด�ำเนินคดีกับ
นักปกป้องสิทธิมนุษยชนในลักษณะที่เป็นการปิดกั้นหรือ
ท�ำให้เกิดอุปสรรคต่อการท�ำหน้าทีแ่ ละถูกฟ้องร้องด�ำเนิน
คดี รวมถึงบางรายอยูร่ ะหว่างการต่อสูค้ ดีเป็นเวลาหลายปี
ยังพบว่ามีการแจ้งความดำ�เนินคดี ในลักษณะ
กลั่นแกล้งโดยไม่ปรากฏกรณีตัวอย่างที่ชัดเจน
ในการใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
ตามมาตรา 161/1 และมาตรา 165/2
ส�ำหรับการป้องกันการฟ้องคดีเพื่อกลั่นแกล้ง
(SLAPPs) แม้ ว ่ า ประเทศไทยได้ มี ก ารแก้ ไขประมวล
กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 161/1 และ
มาตรา 165/2 ที่ให้อ�ำนาจศาลในการพิจารณายกฟ้อง
ในชั้นตรวจค�ำฟ้อง หากพบว่าเป็นการฟ้องเพื่อกลั่นแกล้ง
ตลอดทั้ ง ให้ จ� ำ เลยมี โ อกาสในการแสดงหลั ก ฐานว่ า
การฟ้องคดีเป็นการกลั่นแกล้งเพื่อประกอบการพิจารณา
001-234 V9 CS6.indd 50
ในการสั่ ง คดี ว ่ า ไม่ มี มู ล เพื่ อ ป้ อ งกั น การด� ำ เนิ น คดี เชิ ง
ยุทธศาสตร์เพื่อต่อต้านการมีส่วนร่วมของสาธารณชน
มาตัง้ แต่ปี 2562 รวมถึงประเทศไทยได้ตอบรับข้อเสนอแนะ
จากกระบวนการน� ำ เสนอรายงาน UPR รอบที่ 3
ในการคุ้มครองทางกฎหมายในกรณีการถูกฟ้องปิดปาก
การคุ้มครองพื้นที่ในการท�ำงานอย่างเสรีและใช้เสรีภาพ
ในการแสดงออกได้ อ ย่ า งเต็ ม ที่ รวมถึ ง การป้ อ งกั น
การท�ำร้ายและข่มขู่นักปกป้องสิทธิมนุษยชน163 แต่ยัง
พบว่ามีการแจ้งความด�ำเนินคดีในลักษณะกลั่นแกล้ง
โดยไม่ปรากฏกรณีตัวอย่างที่ชัดเจนในการใช้ประมวล
กฎหมายวิ ธี พิ จ ารณาความอาญาตามมาตราดั ง กล่ า ว
เพื่อไม่ให้เป็นการเพิ่มภาระหรือจ�ำกัดสิทธิเสรีภาพของ
บุคคลเกินสมควร รวมทั้งช่วยให้นักปกป้องสิทธิมนุษยชน
มีความเชื่อมั่นในการท�ำหน้าที่ได้อย่างเต็มที่
ข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครอง
สิทธิมนุษยชน
กสม. มีข้อเสนอแนะ ดังนี้
1) รัฐบาล โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรเร่งรัด
การจัดท�ำร่าง พ.ร.บ. มาตรการป้องกันการฟ้องคดีปด�� ปาก
ในความผิดฐานทุจริตต่อหน้าทีแ่ ละประพฤติมชิ อบ พ.ศ. ....
เข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา รวมถึงผลักดันกฎหมาย
ทีม่ หี ลักการป้องกันการฟ้องคดีปดิ ปาก หรือการด�ำเนินคดี
โดยไม่สุจริตเพื่อเป็นการปิดปากการแสดงความคิดเห็น
ของประชาชน เพื่อให้มีผลใช้บังคับและสามารถคุ้มครอง
นักปกป้องสิทธิมนุษยชนได้ในทางปฏิบัติ รวมทั้งก�ำหนด
นิยามค�ำว่า “นักปกป้องสิทธิมนุษยชน” ในกฎหมายให้มี
ความชั ด เจนและครอบคลุ ม เพื่ อ ประโยชน์ ใ นการให้
ความช่วยเหลือและคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน
อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
รัฐบาลควรสนับสนุนการบังคับใช้กฎหมาย
เพื่อต่อต้านการใช้กระบวนการทางกฎหมาย
ในการฟ้องเพื่อกลั่นแกล้งที่มีประสิทธิภาพ
และประสิทธิผล
3/14/23 8:40 PM