30
นอกจากผลกระทบทีเ่ กิดขึน้ ในระหว่างการเข้าร่วม
การชุ ม นุ ม แล้ ว ผู ้ เข้ า ร่ ว มกิ จ กรรมทางการเมื อ งหรื อ
การชุมนุมบางส่วนยังได้รบั ผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพ
ด้านอื่น เช่น ผู้ชุมนุมทางการเมืองถูกติดตามตัวหรือ
มีเจ้าหน้าที่ของรัฐไปพบที่บ้านพักของตนเองหรือญาติ
เดื อ นละหลายครั้ ง ตั้ ง แต่ ป ี 2563 52 นั ก กิ จ กรรม
ทางการเมืองหญิงได้รับจดหมายคุกคามทางเพศและชีวิต
หลังจากเข้าร่วมการชุมนุมหลายครั้ง53 และนักกิจกรรม
ทางการเมืองถูกท�ำร้ายร่างกายโดยกลุม่ ผูท้ เี่ ห็นต่างบริเวณ
สนามหลวงในช่วงเวลาที่จะมีขบวนเสด็จฯ54 เป็นต้น
ส�ำหรับการชุมนุมทีเ่ กีย่ วข้องกับสิทธิทางเศรษฐกิจ
สั ง คม และวั ฒ นธรรม ส่ ว นใหญ่ เ ป็ น การชุ ม นุ ม
เกีย่ วกับสิทธิในการจัดการทีด่ นิ ทรัพยากรธรรมชาติ และ
สิง่ แวดล้อม เช่น กลุม่ “P-Move” เรียกร้องให้รฐั บาลแก้ไข
ปั ญ หาการจั ด ที่ ดิ น ท� ำ กิ น ที่ เ กี่ ย วกั บ สิ ท ธิ ข องชุ ม ชน 55
กลุ่ม “ภาคี save บางกลอย” เรียกร้องให้มีการแก้ไข
ปั ญ หาชุ ม ชนกะเหรี่ ย งบางกลอย 56 กลุ ่ ม “สหพั น ธ์
เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.)” เรียกร้องให้แก้ไขปัญหาทีด่ นิ
และป่าไม้57 กลุ่ม “ราษฎรหยุด APEC 2022” เรียกร้อง
ให้ทบทวนนโยบายของรัฐบาลในการประชุมความร่วมมือ
ทางเศรษฐกิ จ ในเอเชี ย แปซิ ฟ ิ ก (APEC 2022) 58
กลุ ่ ม “สมั ช ชาเกษตรกรภาคอี ส าน” เรี ย กร้ อ งให้
แก้ไขปัญหาความเดือดร้อนในการขอรับการจัดสรรที่ดิน
และเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากโครงการของภาครัฐ59
และการชุ ม นุ ม ของกลุ ่ ม “เครื อ ข่ า ยหนี้ สิ น ชาวนา
แห่งประเทศไทย (คนท.)” เรียกร้องให้แก้ไขปัญหาหนี้สิน
ของเกษตรกร60 บางกรณีเป็นการชุมนุมเพื่อเรียกร้อง
สวัสดิการแรงงานหรือรายได้ เช่น กลุม่ “สหภาพไรเดอร์”
เรียกร้องค่าแรงที่เป็นธรรม61 “กลุ่มแรงงานชาวเมียนมา”
เรี ย กร้ อ งให้ มี ก ารคุ ้ ม ครองสิ ท ธิ แ รงงานข้ า มชาติ
อย่างเท่าเทียม62 รวมถึงการชุมนุมของกลุ่มเยาวชนที่
ออกมาเรียกร้องสิทธิของนักเรียน เช่น “กลุ่มเกียมอุดม
ไม่ก้มหัวให้เผด็จการ” ชุมนุมเรื่องทรงผมและระเบียบ
เครื่ อ งแต่ ง กาย 63 และการท� ำ กิ จ กรรมเชิ ง สั ญ ลั ก ษณ์
ของ “กลุ่มนักเรียนเลว” ที่บริเวณหน้า ศธ.64 เป็นต้น
001-234 V9 CS6.indd 30
ภาพรวมการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่
ต่อผูช้ มุ นุมส่วนใหญ่ยงั อาศัยอ�ำนาจตาม พ.ร.ก. การบริหาร
ราชการในสถานการณ์ฉกุ เฉิน พ.ศ. 2548 ร่วมกับกฎหมาย
อื่ น ๆ อาทิ ประมวลกฎหมายอาญา พ.ร.บ. รั ก ษา
ความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง
พ.ศ. 2535 พ.ร.บ. จราจรทางบก พ.ศ. 2522 และ พ.ร.บ.
ควบคุมการโฆษณาโดยใช้เครื่องขยายเสียง พ.ศ. 2493
จากข้อมูลของกองบัญชาการต�ำรวจนครบาล สรุปข้อมูล
การด�ำเนินคดีต่อผู���ชุมนุมตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2563
จนถึงเดือนเมษายน 2565 มีคดีที่เกี่ยวข้องกับการชุมนุม
ในเขตพื้นที่กรุงเทพมหานคร 819 คดี สอบสวนเสร็จสิ้น
และเสนอส�ำนวนให้พนักงานอัยการสั่งฟ้องแล้ว 456 คดี
และอยู่ระหว่างด�ำเนินการสอบสวน 354 คดี65 ในขณะที่
การติ ด ตามของศู น ย์ ท นายความเพื่ อ สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน
รายงานว่า มีกรณีทปี่ ระชาชนถูกด�ำเนินคดีจากสถานการณ์
ชุ ม นุ ม ทางการเมื อ งและการแสดงความคิ ด เห็ น
ทางการเมืองในปี 2565 จ�ำนวน 141 คน ใน 185 คดี
ซึง่ ในจ�ำนวนนีเ้ ป็นกลุม่ เยาวชนทีอ่ ายุตำ�่ กว่า 18 ปี จ�ำนวน
10 คน66
ในส่วนของคดีเกี่ยวกับการชุมนุมที่อยู่ระหว่าง
กระบวนการพิ จ ารณาในชั้ น ศาลพบว่ า ผู ้ ต ้ อ งหาจาก
คดีการชุมนุมบางรายไม่ได้รับอนุญาตปล่อยตัวชั่วคราว
โดยศาลยุติธรรมให้เหตุผลว่าเป็นผู้ต้องหาในคดีร้ายแรง
มีอตั ราโทษสูงหรืออาจกระท�ำความผิดซ�ำ้ ศูนย์ทนายความ
เพื่อสิทธิมนุษยชนรายงานว่า ระหว่างเดือนมีนาคม ธั น วาคม 2565 มี ผู ้ ถู ก ควบคุ ม ตั ว ในเรื อ นจ� ำ จากคดี
ที่เกี่ยวกับการชุมนุม 37 คน ซึ่งผู้ต้องหาบางคนถูกคุมขัง
นานถึง 265 วัน67 นอกจากนี้ มีผลการพิจารณาคดีที่เกิด
จากการชุมนุมตั้งแต่ปี 2563 เป็นต้นมา ในชั้นอัยการ
มีความเห็นสัง่ ไม่ฟอ้ งคดีและศาลยุตธิ รรมพิพากษายกฟ้อง
ต่อผู้ชุมนุมที่เป็นฐานความผิดตาม พ.ร.ก. การบริหาร
ราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 รวม 83 คดี68
ซึ่งค�ำวินิจฉัยบางส่วนเห็นว่า ผู้ชุมนุมใช้เสรีภาพในการ
ชุมนุมโดยสงบตามทีร่ ฐั ธรรมนูญรับรอง ไม่มพี ยานหลักฐาน
เพียงพอว่าเป็นผู้จัดการชุมนุม หรือไม่มีพยานหลักฐาน
ว่าการชุมนุมท�ำให้เสี่ยงต่อการแพร่ระบาดของโรค
3/14/23 8:40 PM