.4ރާއްޖޭގެ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ ޙާލަތު
3.8ނޭ ޝަ ނަ ލް ޕް ރި ވެ ން ޓި ވް މެ ކޭ ނި ޒަ މް ( އެ ން .ޕީ .އެ މް)
4
.3
.3
ކޮމިޝަނުގެ
ކޮމިޝަނުގެ
އިދާރާ
އިދާރާ
9
ކ ހި އު މަ ން ރަ އި ޓް ސް
ނޭ ޝަ ނަ ލް ޕް ރި ވެ ން ޓި ވް މެ ކޭ ނި ޒަ މް ( އެ ން .ޕީ އެ މް) އަ ީ
ކޮ މި ޝަ ން އޮ ފް ދަ މޯ ލް ޑި ވް ސް ކަ މު ގަ އި ޤާ ނޫ ނު ނަ ން ބަ ރު 13/2013
( އެ ން ޓި ޓޯ ޗަރ ޤާ ނޫ ނު )2013ގެ 44ވަ ނަ މާ އް ދާ ގެ (ނ) އި ން
ކަ ނ ޑަ އަ ޅާ ފަ އި ވެ އެ ވެ .އެ ން .ޕީ .އެ މް ގެ މަ ސް އޫ ލި އް ޔަ ތް ތަ ކު ގެ ތެ ރޭ ގަ އި
މި ނި ވަ ން ކަ ން ގެ އް ލޭ ގޮ ތަ ށް އެ ކަ ހެ ރި ކޮ ށް ފަ އި ވާ ނު ވަ ތަ ބަ ން ދު ކޮ ށް ފަ އި
ބަ އި ތި އް ބާ މީ ހު ން ތި ބޭ ތަ ން ތަ ނު ގަ އި އަ ނި ޔާ ވެ ރި ލާ އި ން ސާ ނީ ދަ ށު
ދަ ރަ ޖަ އި ގެ ޢަ މަ ލެ އް ހިނ ގާ ތޯ އާ އި އެ ފަ ދަ ކަ މަ ކަ ށް މަ ގު ފަ ހި ވާ ނެ ފަ ދަ ކަ މެ އް
އެ ފަ ދަ ތަ ން ތަ ނު ގަ އި ހިނ ގާ ތޯ ބެ ލު މާ އި ،އި ން ސާ ނީ ޙަ އް ޤު ތަ ކު ގެ މި ން ގަ ނ ޑާ
އެ އް ގޮ ތް ވާ ގޮ ތު ގެ މަ ތި ން އެ ތަ ން ތަ ނު ގެ ޢާ އް މު ޙާ ލަ ތާ އި ،އި ދާ ރީ އޮ ނި ގަ ނ ޑު
ޤާ އި މު ކު ރެ ވި ފަ އި ވާ ކަ ން ކަ ށަ ވަ ރު ކޮ ށް އެ ތަ ން ތަ ނަ ށް ގަ ވާ އި ދު ން ޒި ޔާ ރަ ތް
ޤ ނޫ ނު ނަ ން ބަ ރު ( 6/2006ހި އު މަ ން ރަ އި ޓް ސް
މ ގެ އި ތު ރު ން ާ
ކު ރު މެ ވެީ .
ކޮ މި ޝަ ނު ގެ ޤާ ނޫ ނު) ގެ 21ވަ ނަ މާ އް ދާ ގެ (ނ) އަ ދި (ރ) ގެ ދަ ށު ން
ބަ ޔާ ން ކޮ ށް ފަ އި ވާ ކަ ން ކަ ން ކު ރު މަ ކީ އެ ން .ޕީ .އެ މް ގެ މަ ސަ އް ކަ ތް ތަ ކު ގެ
މ ނި ވަ ން ކަ ން ގެ އް ލޭ ގޮ ތަ ށް
އ އެ ކުި ،
ތެ ރޭ ގަ އި ހި މެ ނޭ ކަ ން ކަ މެ ވެ .ހަ މަ މި ާ
ދަ އު ލަ ތު ގެ ބެ ލު މު ގެ ދަ ށު ގަ އި ތި ބޭ މީ ހު ން ނާ މެ ދު ޢަ މަ ލު ކު ރެ ވެ ނީ ޤާ ނޫ ނު
އަ ސާ ސީ އާ އި ޤާ ނޫ ނު ތަ ކާ އި ގަ ވާ އި ދު ތަ ކާ އި ބަ އި ނަ ލް އަ ޤް ވާ މީ މި ން ގަ ނ ޑު ތަ ކާ
އެ އް ގޮ ތަ ށް ތޯ ބެ ލު މަ ށް ފަ ހު ފާ ހަ ގަ ކު ރެ ވޭ ކަ ން ތަ އް ތަ ކާ މެ ދު ދަ އު ލަ ތު ގެ ކަ މާ ބެ ހޭ
ޅ އި ،އެ ފަ ދަ ތަ ން ތާ ގަ އި
އ ސަ ސާ ތަ ކަ ށް ލަ ފާ ދީ ،ހު ށަ ހެ ޅު ން ތަ އް ހު ށަ ހަ ަ
މު އަ ް
އަ ނި ޔާ ވެ ރި ލާ އި ން ސާ ނީ އަ ދި ދަ ށު ދަ ރަ ޖަ އި ގެ ޢަ މަ ލު ތަ ކަ ށް މަ ގު ފަ ހި ވާ
ކަ ން ކަ ން ނަ އް ތާ ލު މަ ށް މަ ސަ އް ކަ ތް ކު ރު މާ އެ ކު އެ ފަ ދަ ޢަ މަ ލު ތަ ކު ން
ރަ އް ކާ ތެ ރި ވެ ފަ އި ވާ މާ ޙަ އު ލެ އް ޤާ އި މު ކު ރު މު ގެ މަ ސަ އް ކަ ތް ކު ރު މެ ވެެ.ވ
3. 9ވި ސް ލް ބް ލޯ ވަރ ޕް ރޮ ޓެ ކް ޝަ ން ޔު ނި ޓް
2019ވަ ނަ އަ ހަ ރު ގެ އޮ ކް ޓޫ ބަ ރު މަ ހު ގެ 17ވަ ނަ ދު ވަ ހު ތަ ޞް ދީ ޤު ކޮ ށް،
ޢަ މަ ލު ކު ރަ ން ފެ ށު ނު ޤާ ނޫ ނު ނަ ން ބަ ރު ( 16/2019ވި ސް ލް ބް ލޯ ކު ރާ ފަ ރާ ތް ތަ އް
ރަ އް ކާ ތެ ރި ކު ރު މު ގެ ޤާ ނޫ ނު) ގެ 23ވަ ނަ މާ އް ދާ ގަ އި މި ޤާ ނޫ ނަ ށް
ނ ފެ ށު މާ އެ ކު ،ވި ސް ލް ބް ލޯ ވަރ ޕް ރޮ ޓެ ކް ޝަ ން ޔު ނި ޓު ގެ ނަ މު ގަ އި
ޢަ މަ ލު ކު ރަ ް
ހި އު މަ ން ރަ އި ޓް ސް ކޮ މި ޝަ ނު ގަ އި ޔު ނި ޓެ އް އު ފަ އް ދާ ފަ އި ވެ އެ ވެެ.ވ
2019ވަ ނަ އަ ހަ ރު ގެ އޮ ކް ޓޫ ބަ ރު މަ ހު ގެ 21ވަ ނަ ދު ވަ ހު ބޭ އް ވު ނު ކޮ މި ޝަ ނު ގެ
ނަ ން ބަ ރު ( 941 )4ބަ އް ދަ ލު ވު މު ގަ އި ވި ސް ލް ބް ލޯ ވަރ ޕް ރޮ ޓެ ކް ޝަ ން
ޔު ނި ޓު ގެ އި ސް ވެ ރި ޔެ އް ގެ ގޮ ތު ގަ އި ހު ން ނާ ނީ އެ އި ރެ އް ގަ އި ކޮ މި ޝަ ނު ގެ
ނާ އި ބު ރަ އީ ސް ގެ މާ ޤާ މު ގަ އި ހު ން ނަ ފަ ރާ ތް ކަ މު ގަ އި ނި ން މާ ފަ އި ވެ އެ ވެ .ވެ
2020ވަ ނަ އަ ހަ ރު ގެ ސެ ޕް ޓެ މް ބަ ރު މަ ހު ގަ އި އަ އް ޔަ ނު ކު ރެ ވު ނު 5ވަ ނަ ދަ އު ރު ގެ
ކޮ މި ޝަ ނު ގަ އި ކޮ މި ޝަ ނު ގެ ނާ އި ބު ރަ އީ ސް ގެ މަ ޤާ މަ ށް މެ ން ބަ ރަ ކު މި
ދަ އު ރު ގަ އި އަ އް ޔަ ނު ކު ރެ ވި ފަ އި ނު ވާ ތީ އާ އި ވި ސް ލް ބް ލޯ ވަރ ޕް ރޮ ޓެ ކް ޝަ ން
ޔު ނި ޓު ގެ މަ ސަ އް ކަ ތް ތަ ކަ ކީ ކޮ މި ޝަ ނާ ހި އް ސާ ކު ރެ ވޭ މަ ސަ އް ކަ ތް ތަ ކެ އް ގެ
ގޮ ތު ގަ އި ކަ ނ ޑަ އެ ޅި ފަ އި ނު ވާ ހިނ ދު އި ސް ވެ ރި ޔާ ގެ މަ ޤާ މު ގަ އި ހު ރު ން އެ ން މެ
އެ ކަ ށީ ގެ ން ވަ ނީ
ކޮ މި ޝަ ނު ގެ
މެ ން ބަ ރެ އް
ނޫ ން
ކަ މަ ށް
މި ކޮ މި ޝަ ނަ ށް
ގ މަ ތި ން ވި ސް ލް ބޮ ލޯ ވަރ
ޤަ ބޫ ލު ކު ރެ ވޭ ތީ ،އެ ގޮ ތު ެ
ޕް ރޮ ޓެ ކް ޝަ ން ޔު ނި ޓު ގެ ގަ ވާ އި ދަ ށް R-5/2020އަ ށް ގެ ނެ ވު ނު ފު ރަ ތަ މަ
އި ޞް ލާ ޙު ން ޔު ނި ޓު ގެ އި ސް ވެ ރި ޔާ އަ ކީ ޑި ރެ ކް ޓަރ ޖެ ނެ ރަ ލް ގެ ފެ ން ވަ ރު ގެ
މަ ގާ މަ ކަ ށް ވަ ނީ ހަ ދާ ފަ އެ ވެ
މުޅި ދުނިޔެއަށާއި ރާއްޖެއަށް ދިމާވި ޞިއްޙީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ނިމިގެންދިޔަ އަހަރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންސާނީ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށް ކުރިއަރުވާ ދެމެހެއްޓުމަށް ގިނަ
ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެގެންދިޔަ އަހަރެކެވެ .ޞިއްޙީގޮތުން ދިމާވި މި ކާރިޘާއަކީ މުޅި ދުނިޔެ ވެސް އެކަމަށް ތައްޔާރުވެފައި ނުވާކަމަކަށް ވީހިނދު ،ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކެކޭ ވެސް
އެއްފަދައިން ރާއްޖެއަށްވެސް މިދަނޑިވަޅުގައި އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން އެތައް ގުނައަކަށް އަސަރު ފޯރާފައިވެއެވެ .ޞިއްޙީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން އިންސާނީ ޙައްޤުތައް
ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ދައުލަތަށް ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ .މިގޮތުން ،މިއަހަރުގެ ތެރޭގައި ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ރައްޔިތުންނާއި ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ވަޒީފާ
ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ .ވަޒީފާ ގެއްލުނު ދިވެހިންނަށާއި ކޯވިޑް 19ގެ ސަބަބުން އަސަރުކުރި ވިޔަފާރިތަކަށް ސަރުކާރުން ޚާއްޞަ ސްކީމްތަކެއް ތަޢާރަފްކޮށް އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރިމަތިވި ދަތިތަކަށް
އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ .ވަޒީފާ ގެއްލި ޙާލުގައި ޖެހުނު ބިދޭސީންނަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެން ،އެނބުރި ގައުމަށް ދިއުމަށް އެދުނު ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ބިދޭސީން އެފަރާތްތަކުގެ
އަމިއްލަ ވަޒަނަށް ފޮނުވުމުގެ އިންތިޒާމްތައް ސަރުކާރުން ހަމަޖެއްސުމާއި ،ދިރިއުޅުމުގެ ޙާލަތު ދަށްކޮށްހުރި ބައެއް ތަންތަނުން ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިން ވަގުތީ ހިޔާތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް
ކޮށްފައިވެއެވެ .ވ
ކޯވިޑް 19ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ސަބަބުން ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤަށް އަސަރުކޮށް ،ދަތިޙާލުގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ އެތަކެއް ފަރާތްތަކެއްގެ ބޯހިޔާވަހިކަން ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ .ސަރުކާރުން އެތަކެއް
ޢާއިލާތަކަކަށް ވަގުތީ ހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމާއި ،އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތައް ކުޑަކޮށް ދިނުމަށް ސަބްސިޑީ ދީފައިވެއެވެ .ޞިއްޙީ ގޮތުން ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ދިމާވެފައިވާ
މިދަނޑިވަޅުގައި ރާއްޖެއެކޭ އެއްފަދައިން ގިނަ ގައުމުތަކެއްވެސް ފުރަބަންދު ކުރެވިގެން ދިޔައެވެ .އެތެރޭގެ އުދުހުންތަކާއި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުން ހުއްޓުނު ދަނޑިވަޅުގައި ރާއްޖެއިން ނުލިބޭ
ބޭސް ފަރުވާގެ ޚިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުމަށާއި ،އަތޮޅުތެރެއިން ނުލިބޭ ބޭސްފަރުވާގެ ޚިދުމަތްތަކަށް މާލެ އައުމަށާއި ނުވަތަ ސަރަޙައްދީ ހޮސްޕިޓަލްތަކުން ފަރުވާ ލިބިގަތުމަށް
އެތަކެއް ގޮންޖެހުންތަކަކާ ރައްޔިތުން ކުރިމަތިލިއެވެ .މި ޙާލަތުގައި ބައެއް ހިތާމަވެރި ހާދިސާތަކެއް ހިނގައި ދިރިހުރުމުގެ ހައްޤަށް އެތައް ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިކަން ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކުރަމެވެ.
ނަމަވެސް ،ޞިއްޙީ ގޮތުން އެހީތެރިކަން ބޭނުންވި ގިނަ ފަރާތްތަކަކަށް އާސަންދަ މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖެއިން ބޭރުން ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދެވިފައިވާކަން ފާހަގަކުރަމެވެ .މި މުހިއްމު
ވަގުތުގައި ސިއްޚީ ޚިދުމަތްތެރިންނާއި ފްރަންޓްލައިންގައި މަސައްކަތްކުރި ފަރާތްތަކުގެ މަސައްކަތްތަކަކީ އަގުނުކުރެވޭ ފަދަ މުހިއްމު މަސައްކަތެކެވ.ވ
ެ
ދިގު މުއްދަތަކަށް ގެއިން ބޭރަށް ނުދެވުމާއި ޢާއިލާއާއި އެކުވެރިންނާ ބައްދަލުނުވުމުގެ ސަބަބުން އެތައް ބަޔެއްގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ވެސް އަސަރު ކޮށްފައިވެއެވެ .ސްކޫލްތަކާއި ކޮލެޖް އަދި
ޔުނިވަރސިޓީތަކަށް ޙާޟިރުވެ އުނގެނުމުގެ ފުރުޞަތު ބަންދު ކުރެވިގެން ދިއުމުން އުނގެނުމުގެ ޙައްޤަށް އެތައް ގޮންޖެހުންތަކެއް ދިމާވެގެން ދިޔައެވެ .އޮންލައިން ކްލާސްތައް ދަރިވަރުންނަށް
ފެށިގެން ދިއުމަކީ ތަޢުލީމީ ޙަޔާތަށްއައި ވަރަށް ބޮޑު ބަދަލެކެވެ.ވ
މި ނި ވަ ން ކަ ން ގެ އް ލޭ ގޮ ތަ ށް ބަ ން ދު ގަ އި މީ ހު ން ބަ އި ތި އް ބާ ފަ އި ތި ބޭ ތަ ން ތަ ނަ ށާ އި ދަ އު ލަ ތު ގެ ބެ ލު މު ގެ ދަ ށު ގަ އި މީ ހު ން ބަ އި ތި އް ބާ މަ ރު ކަ ޒު ތަ ކަ ށް ނޭ ޝަ ނަ ލް ޕް ރި ވެ ން ޓި ވް މެ ކޭ ނި ޒަ މް ގެ
ގ ނަ ގޮ ން ޖެ ހު ން ތަ ކަ ކާ ކު ރި މަ ތި ވި އެ ވެ .ވަރ ޗު އަ ލް ޒި ޔާ ރަ ތް ތަ ކެ އް ކޮ ށް ބަ ން ދު ގަ އި ތި ބޭ ފަ ރާ ތް ތަ ކު ގެ
ރ ންގ އަ ދި ފޮ ލޯ އަ ޕް ޒި ޔާ ރަ ތް ތަ އް ކު ރު މަ ށް ި
ހަ އި ސި އް ޔަ ތު ން ކޮ މި ޝަ ނަ ށް މޮ ނި ޓަ ި
ހާ ލަ ތު ބެ ލު މަ ކީ މި އަ ހަ ރު ގެ ތެ ރޭ ގަ އި ކު ރި މަ ތި ވެ ގެ ން ދި ޔަ ބޮ ޑު ގޮ ން ޖެ ހު މެ ކެ ވެ .އަ ދި މި ޚާ އް ޞަ ޙާ ލަ ތު ގަ އި މި ނި ވަ ން ކަ ން ގެ އް ލޭ ގޮ ތަ ށް ބަ ން ދު ގަ އި ތި ބޭ ފަ ރާ ތް ތަ ކާ އި އަ ދި ދަ އު ލަ ތު ގެ
ބެ ލު މު ގެ ދަ ށު ގަ އި މީ ހު ން ބަ އި ތި އް ބާ މަ ރު ކަ ޒު ތަ ކު ގަ އި ތި ބޭ ފަ ރާ ތް ތަ ކު ން ހު ށަ ހަ ޅާ މަ އް ސަ ލަ ތަ ކު ގަ އި އެ ފަ ރާ ތް ތަ ކު ގެ ބަ ޔާ ން ނެ ގު މު ގަ އި ދަ ތި ތަ ކެ އް ކު ރި މަ ތި ވެ މަ އް ސަ ލަ ތަ ކު ގެ ތަ ޙް ޤީ ޤަ ށް
އެ ކަ މު ން އަ ސަ ރު ތަ ކެ އް ކު ރި އެ ވެ.ވ
10