นักปกป้องสิทธิมนุษยชน สถานการณ์ ณ ปัจจุบัน นักปกป้องสิทธิมนุษยชนมีความส�ำคัญต่อการส่งเสริมและต่อสู้เพื่อให้เกิดการคุ้มครอง สิทธิมนุษยชน และในประเทศไทยก็มีบุคคลหรือกลุ่มบุคคลต่าง ๆ ที่ออกมาแสดงออกในฐานะนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ไม่ว่าจะเป็นประเด็นด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หรือด้านสิทธิในกระบวนการยุติธรรม ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับ การใช้อำ� นาจรัฐ เมือ่ พิจารณาสถานการณ์เกีย่ วกับนักปกป้องสิทธิมนุษยชน พบว่า กรณีทนี่ กั ปกป้องสิทธิมนุษยชนเผชิญกับ ปัญหาอุปสรรคในการต่อสู้ ปกป้อง เรียกร้องเพือ่ สิทธิและเสรีภาพของตนเองและบุคคลอืน่ เป็นสถานการณ์ทยี่ งั คงเกิดขึน้ อย่างต่อเนือ่ ง ไม่วา่ จะเป็นการได้รบั ผลกระทบจากการใช้กลไกทางกฎหมายในการฟ้องด�ำเนินคดีกบั นักปกป้องสิทธิมนุษยชน หรือการใช้ก�ำลังของเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ก่อให้เกิดความเคลือบแคลงสงสัยว่าเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ซึ่งอาจ ถือได้ว่าหลักการตามกติกา ICCPR และปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิและความรับผิดชอบของปัจเจกบุคคล กลุ่มบุคคล และ องค์กรของสังคมในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน (Declaration on Human Rights Defenders) ซึง่ เป็นทีย่ อมรับในสากลยังไม่ได้รบั การยอมรับหรือปฏิบตั มิ ากนัก ขณะเดียวกัน สิง่ ทีเ่ ป็นข้อห่วงกังวลทีม่ แี นวโน้ม เกิดขึ้นกับนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเพิ่มมากขึ้นคือ การฟ้องร้องในข้อหาหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณา ซึ่งอาจส่งผล ให้เกิดความหวาดกลัวต่อการแสดงออกในรูปแบบต่าง ๆ โดยเฉพาะในพื้นที่สื่อออนไลน์ อนึ่ง การให้ความส�ำคัญต่อ นักปกป้องสิทธิมนุษยชน เป็นประเด็นที่ไม่ปรากฏในกลไกทางกฎหมายหรือการก�ำหนดนโยบายของรัฐอย่างชัดเจน กสม. ขอเสนอให้รัฐบาลด�ำเนินการ (๑) การศึกษาความเหมาะสมในการมีกฎหมายว่าด้วยการป้องกันการด�ำเนิน คดีเชิงยุทธศาสตร์เพื่อระงับการมีส่วนร่วมของสาธารณชน เพื่อเป็นกลไกทางกฎหมายในการปกป้องและคุ้มครองบุคคล หรือกลุ่มบุคคลต่าง ๆ ที่แสดงออกในฐานะนักปกป้องสิทธิมนุษยชน (๒) การรับฟังและติดตามสถานการณ์ของนักปกป้อง สิทธิมนุษยชน เพื่อรับทราบถึงสภาพปัญหาและแนวทางแก้ไขปัญหา (๓) การสร้างความตระหนักกับหน่วยงานภาครัฐ ด้านกระบวนการยุตธิ รรมเพือ่ ท�ำความเข้าใจต่อนักปกป้องสิทธิมนุษยชน รวมถึงบริบทหน้าทีต่ า่ ง ๆ ทีเ่ กีย่ วข้องกับนักปกป้อง สิทธิมนุษยชน เพื่อน�ำไปสู่การพิจารณาความเหมาะสมในการใช้บังคับใช้กฎหมายและการปฏิบัติหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง 32 | รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๐