ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް
1919ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤު
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ،ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ،ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤާއި ،އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއި،
ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ 2014 .ވަނައަހަރު ރާއްޖޭގައި މަރުގެ ހުކުމް އަލުން ތަންފީޛުކުރުން އިއާދަކުރުމަށް
ނިންމައި' ،ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައާއި އެ ކުށުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީގޮތުގެ ޤަވާއިދު
( )33-R/2014މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއާޒްއިން އެކުލަވައިލައިފައިވެއެވެ .ސްޕެޝަލް ރެޕަޓުއަރ އޮން ޓޯޗަރ ނީލްސް މެލްޒަރ
ރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތުގައި ،ލީތަލް އިންޖެކްޝަން ބޭނުންކޮށްގެން ނުވަތަ ދަންޖައްސައިގެން މަރުގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމަށް ކުރީގެ
ސަރުކާރުން ގާއުމުކޮށްފައިވާ ފެސިލިޓީ އަދިވެސް ދެމިހުރީތީ އެކަމާ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައިވެއެވެ.
26260ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފިޤުހު އެކަޑަމީން އެބޯޝަންއާ ގުޅޭގޮތުން ނެރެފައިވާ ފަތުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ހަތަރު ހާލަތެއްގައި
ދަރިފުޅު އެބޯޓްކުރުން ހުއްދަ އެވެ .މީގެ ތެރޭގައި ބަނޑުގައި އޮންނަ ކުއްޖާއަށް ތެލަސީމިއާ މެޖަރ ،ސިކްލް ސެލް މެޖަރ
ނުވަތަ ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑުގައި ނުވަތަ ސިކުނޑީގައި ދާއިމީ އުނިކަމެއް ހުރުމާއި ،ބޭސް ނުވަތަ ބޭސްފަރުވާއިން ރަނގަޅު
ނުކުރެވޭ ސީރިއަސް ކޮންޖެނިޓަލް ބައްޔެއް ހުރިކަމަށް މެޑިކަލީ ޔަގީންވާ ހާލަތްތަކުގައި އެބޯޓްކުރަން ހުއްދަދީފައިވެއެވެ.
250
26261ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ،ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ،ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤާއި ،އަމިއްލަ
މިނިވަންކަމާއި ،ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ .އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތީން
ހަދާފައިވާ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތަށް މެނުވީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ކިބައިން ،މިއިން ޙައްޤެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއްގެ އެއްވެސް
މިންވަރެއް ނިގުޅައިގަނެވިގެން ނުވާނޭކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
201426262ވަނައަހަރު ރާއްޖޭގައި މަރުގެ ހުކުމް އަލުން ތަންފީޛުކުރުން އިއާދަކުރުމަށް ނިންމައި ،މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއާޒުން
ވަނީ 'ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައާއި އެކުށުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީގޮތުގެ ގަވާއިދު
( ')2014/33-Rއެކުލަވާލާފައެވެ.
251
މި ގަވާއިދަށް ގެނެވުނު އެއްވަނަ އިޞްލާޙުގެ ދަށުން މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި،
ކުށް ސާބިތުވާ މީހާ މެރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ ލީތަލް އިންޖެކްޝަން ބޭނުންކޮށްގެން ނުވަތަ ދަންޖައްސައިގެންނެވެ.
252
26263ސްޕެޝަލް ރެޕަޓުއަރ އޮން ޓޯޗަރ ނީލްސް މެލްޒަރ ،މާފުށީ ޖަލަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތުގައި ،ދަންޖައްސައިގެން މަރުގެ ޙުކުމް
ތަންފީޛުކުރަމަށް ކުރީގެ ސަރުކާރުން އިމާރާތްކޮށްފައިވާ ފެސިލިޓީއެއް އިންސްޕެކްޓް ކުރައްވާފައިވެއެވެ .މި ފެސިލިޓީގައި
ހިމެނެނީ ތިން ވެއިޓިން ސެލް އާއި ،މަތީ ފަންގިފިލާގައި މީހުން ދަންޖެއްސުމަށް ގެލޯސްއަކާއި ،ތިރީ ފަންގިފިލާގައި ތިން
މޯބައިލް ސްޓްރެޗަރު ހިމެނޭ ކޮޓަރިއަކާއި ،މަރާލެވޭ މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ހިނެވުމަށް ބޭނުކުރާ ވަސީލަތްތަކާއި ،ޖަނާޒާގެ
ކަންކަމުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވެހިކަލެކެވެ .މި ފެސިލިޓީ އަދިވެސް ހުރުމަކީ ރާއްޖޭގައި ޒަމާނުއްސުރެ
މަރުގެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުން ހުއްޓާލާފައި އޮތް އޮތުން ދެމެހެއްޓުމަށް ދައުލަތުން ދޭ އަހައްމިއްޔަތުކަމާ ފުށުއަރާކަމެއް ކަން
ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
253
26264މި ރިޕޯޓްގެ މުއްދަތުގައި ފުލުހުންގެ އިދާރާއަށް މަރުގެ (މަރޑަރ)ގެ 2މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިފައިވެއެވެ.
254
26265މި ރިޕޯޓުގެ މުއްދަތުގައި ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤާ ގުޅޭގޮތުން 9މައްސަލައެއް ބަލައި ތަޙްޤީޤު ކުރުމަށް ކޮމިޝަނުން ނިންމާފައިވެއެވެ.
ހިއުމަން ރައިޓްސް ރިޕޯޓް 2022
87