‫މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ‪ ،‬ފެމިލީ އެންޑް ސޯޝަލް ސަރވިސަސްގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އެކަންޏެވެ‪.‬‬ ‫ބންނާއި‬ ‫ބ ު‬ ‫ބލިތަކާމެދު މުޖްތަމަޢު ދެކޭ ގޮތްތަކުގެ ސަ ަ‬ ‫އެހެންނަމަވެސް މީހުންގެ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުމާއި ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބން މިދަފްތަރުގައި ޖެހުމަށް ދަތިވާ ކަމަށް‬ ‫ބ ު‬ ‫އަތޮޅުތެރޭގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ޚިދުމަތް ހޯދުމަށް ހުރި ދަތިތަކުގެ ސަ ަ‬ ‫ކޮމިޝަންގެ އެޓޯލް މޮނިޓަރިންގ ދަތުރުތަކުން‬ ‫‪39‬‬ ‫ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކީ މިއިދާރާގައި އެކުލަވާލެވިފައިވާ ދަފްތަރަކީ‬ ‫ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންގެ އަދަދުތައް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ދައްކުވައިދޭ ދަފްތަރަކަށް ނުވުމެވެ‪.‬‬ ‫ބސްފަރުވާ ކުރަންޖެހޭ މީހުންނަށް‬ ‫ބއްޔަށް ފަރުވާ ހޯދާ މީހުންނާއި‪ ،‬ދިގުމުއްދަތަށް ޭ‬ ‫ބޑެތި ަ‬ ‫ބސްފަރުވާގެ އެހީގެ ޕްރޮގްރާމަކީ ޮ‬ ‫ޭ‬ ‫ފަރުވާ މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެގޮތް ހަމަޖައްސައިދީ‪ ،‬މާލީ އެހީއަށް އެދި ހުށައަޅާ ފަރާތްތަކަށް ލުއިފަސޭހަ‬ ‫އުސޫލެއްގެ މަތިން ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސުމަށް ލުޔެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން މިއޭޖެންސީގެ ފަރާތުން ހިންގާ ޕްރޮގްރާމެކެވެ‪.‬‬ ‫ބލާލިކަމުގައި ވީނަމަވެސް‪ ،‬ޑިޕްރެޝަން އަކީ ނުކުޅެދުންތެރިކަންހުންނަ މީހުންގެ ތިންވަނައަށް އެންމެ‬ ‫މުޅި ދުނިޔެއަށް ަ‬ ‫ގިނަ ނުކުޅުދުންތެރިކަމަށްވެފައި‬ ‫‪40‬‬ ‫ބސްކުރާ ފަރާތްތައް ގިނައެވެ‪ .‬މިގޮތުން‬ ‫ރާއްޖޭގައިވެސް ޑިޕްރެޝަން އަދި އެންޒައިޓީއަށް ޭ‬ ‫ބނުންވާ ފަރުވާއާ ގުޅިގެން މާލީއެހީއަށް އެދި ހުށައަޅާ ފަރާތްތަކަށް‬ ‫ބލިތަކަށް ޭ‬ ‫މިޕްރޮގްރާމް މެދުވެރިކޮށް ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސެސްމެންޓް ހެދުމާއި‪ ،‬ތެރަޕީ އަދި މިނޫންވެސް ތަފާތު ފަރުވާތަކަށް އެހީ ފޯރުކޮށްދޭކަމަށް އެންސްޕާ އިން‬ ‫މައުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ‪ .‬މިޕްރޮގްރާމްގެ ތެރެއިން ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް ތެރަޕިއުޓިކް ފަރުވާއަށް ޚަރަދު‬ ‫ހަމަޖައްސައިދިނުމުގެ ޕްރޮގްރާމްގެ ތެރެއިން ‪ 2019‬ވަނަ އަހަރު ‪ 14‬މީހުންނަށް‪ 2020 ،‬ވަނަ އަހަރު ‪ 8‬މީހުންނަށް‬ ‫އަދި ‪ 2021‬ވަނަ އަހަރު ‪ 11‬މީހުންނަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވެއެވެ‪ .‬މިއަދަދުތަކަކީ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ‬ ‫މީހުންގެ ދަފްތަރުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަދަދާ އަޅާކިޔާއިރު މަދު އަދަދެކެވެ‪.‬‬ ‫‪ 5.6‬ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތާމެދު މުޖްތަމަޢުގެ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުން‬ ‫ބލިތައް މުޖްތަމަޢުގައި މަދުކުރުމަށްޓަކައި މުޖްތަމަޢު އަހުލުވެރިކުރުމަކީ ސްޓްރެޓިޖިކް ޕްލޭންގައި އިސްކަމެއް‬ ‫ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބ‬ ‫ދީފައިވާ ކަމެކެވެ‪ .‬މި މަސައްކަތްތަކާ ގުޅިގެން ސަރުކާރުން ހިންގާފައިވާ އަހުލުވެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ތަފާސްހިސާ ު‬ ‫ބތް އެނގުމަށް އުނދަގުލެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ރަށްރަށަށް‬ ‫ބން ނެތުމުން މި މަސައްކަތްކުރެވިފައިވާ ނިސް ަ‬ ‫އެއްތަނަކުން ލި ެ‬ ‫ބލިތަކާގުޅޭ މައުލޫމާތު އެންމެ ފުރިހަމައަށް‬ ‫ކުރެވުނު މޮނިޓަރިންގ ދަތުރުތަކުގައި ގިނަ މީހުންނަށް ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބފައިނުވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪.‬‬ ‫ލި ި‬ ‫‪41‬‬ ‫އަދި ހެލްތް ސެންޓަރުތަކުންވެސް މިފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ނުހިންގާކަމާއި ޕްރައިމަރީ‬ ‫ވޯރކަރުންގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށްވެސް މިފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ސިސްޓަމެޓިކް ގޮތަކަށް ކިޔާދެވިފައިނުވާކަން‬ ‫ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪ .‬ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުން ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގާކަމުގައިވީނަމަވެސް އެންމެ އެދެވޭ‬ ‫ގޮތެއްގައި މިމަސައްކަތް ކުރިއަށް ނުދާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ބފައިވާ މިންވަރު މަދުކަން ކޮމިޝަންގެ އެޓޯލް މޮނިޓަރިންގ‬ ‫ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތާ ގުޅޭ ގޮތުން މީހުންނަށް މައުލޫމާތު ލި ި‬ ‫ދަތުރުތަކުން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ‪ .‬އަދި ޞިއްޙީމަރުކަޒުތަކުންނާއި އަތޮޅު ހޮސްޕިޓަލްތަކުންވެސް ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތަށް‬ ‫‪Human Rights Atoll Monitoring Report, CRPD, unpublished‬‬ ‫‪jitendra k trivedi, 1 dishanter goelroy a kallivayalil, mohan isaac ،dhruba m shrestha, harish c gambheera‬‬ ‫‪41‬‬ ‫‪Human Rights Atoll Monitoring Report, CRPD, unpublished‬‬ ‫‪39‬‬ ‫‪40‬‬ ‫‪37‬‬