‫ފެންވަރު ރަނގަޅު ޚިދުމަތްތައް ދިނުމަށް ޕްލޭންކުރެވިފައި ވެއެވެ‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫ބލިމަޑުކަމާ ގުޅިގެން‬ ‫އެހެންނަމަވެސް ކޯވިޑް‪ 19-‬ގެ ަ‬ ‫މިޕްލޭން މަޑުޖެހި ނޭޝަނަލް ރެޒިލިއެންސް އެންޑް ރިކަވަރީ ޕްލޭނެއް ހަދާފައިވެއެވެ‪ .‬މިޕްލޭންގެ ތެރެއިންވެސް ރާއްޖޭގެ‬ ‫ކަންކޮޅުތަކަށް ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތުގެ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން ހިމަނާފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ބއިތައް ހިމަނާފައި ވީނަމަވެސް ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ‬ ‫ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތު ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުގެ ޕްލޭންތަކުގައި މި ަ‬ ‫ކަމަކީ ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތުގެ ޤާނޫނުނެއް މިއަދާ ހަމަޔަށްވެސް ވުޖޫދަށް ގެނެވިފައި ނުވާކަމެވެ‪ .‬އޭގެ އިތުރުން‪ ،‬ޤާނޫނުތަކަށް‬ ‫ބލާއިރު އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުން ދިނުމަކީ ޖިނާއީ އިޖްރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ‪ 13‬ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ކުށެކެވެ‪.‬‬ ‫ަ‬ ‫ބޔަކަށްވާއިރު ޖިނާއީ ކުށެއްގެ‬ ‫ބލިތައް ތަޙައްމަލްކުރަމުންދާ މީހުންނަކީ އެމީހުންގެ ވިސްނުމާއި އުޅުން ތަފާތު ަ‬ ‫ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބލިތަކާމެދު މުޖްތަމަޢު "ސްޓިގްމާ"އަށް އިތުރަށް ހުށައެޅޭނެ ކަމެކެވެ‪) .‬ސްޓިގްމާއަކީ‬ ‫ގޮތުގައި މިކަން އޮތުމަކީ ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބލާއިރު‪،‬‬ ‫ބށް ަ‬ ‫ބން އެމީހަކާ ދޭތެރޭ ދެކެވޭ ނުރަނގަޅު ވަކި ގޮތެއް( މިކަމާގުޅޭ ތަފާސްހިސާ ަ‬ ‫ބ ު‬ ‫މީހެއްގެ ހާލަތުގެ ސަ ަ‬ ‫ބލާއިރު‪ ،‬މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސަސްއަށް‬ ‫ބށް ަ‬ ‫ބކް ‪ 2020‬ގެ ތަފާސްހިސާ ަ‬ ‫ނޭޝަނަލް ސްޓެޓިސްޓިކްސް އިއަރ ު‬ ‫‪ 2018‬ވަނަ އަހަރު އަމިއްލައަށް މަރުވާން އުޅުމުގެ ކުށުގައި ‪ 36‬ކޭސް‪ 2019 ،‬ވަނައަހަރު ‪ 56‬ކޭސް އަދި ‪2020‬‬ ‫ވަނައަހަރު ‪ 63‬ކޭސް ލޮޖްކޮށްފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ބލިތަކާ މެދު ދެކޭގޮތާއި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާ މެދު ހޭލުންތެރ��ކަން ކުޑަވުމާއި‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުޖްތަމަޢުގައިވެސް ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ވަކާލާތުކުރާ ގްރޫޕްތައް ޤާއިމުވެފައި ނެތުމަކީ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ޤާއިމްކުރުމަށް ކުރިމަތިވާ‬ ‫ގޮންޖެހުންތަކެވެ‪.‬‬ ‫‪26‬‬ ‫ބއެއްގޮތުގައެވެ‪.‬‬ ‫ބލިތަކާމެދު މީހުން ދެކެނީ "ފަރުވާކުޑަ" ނޫނީ "ކަންނެތް" ަ‬ ‫މުޖްތަމަޢުގައި ނަފްސާނީ ަ‬ ‫‪27‬‬ ‫އަދި މިދާއިރާއިން ހެދިފައިވާ ދިރާސާތައް ނެތުމަކީ ޕޮލިސީތައް ހެދުމަށް ހުރަސްތަކެއް ދިމާވާ ކަމެއް ކަމުގައި‬ ‫ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ ‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫ބލިތަކަށް ފަރުވާހޯދުމަށްޓަކައި އާންމުންނަށް ކުރިމަތިވާ ދަތިތަކުގެ ތެރޭގައި ޚިދުމަތްތައް‬ ‫ނަފްސާނީ ަ‬ ‫ބޑުވުން ހިމެނެއެވެ‪.‬‬ ‫ބން ލަސްވުމާއި ޕްރައިވެޓް ކްލިނިކްތަކުގެ ޚިދުމަތްތައް އަގު ޮ‬ ‫ލި ު‬ ‫‪29‬‬ ‫އެގޮތުން ނަފްސާނީ ޚިދުމަތްތައް‬ ‫ހޯދުމުގައި ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ‪ .‬އެގޮތުން ސެންޓަރ ފޯރ މެންޓަލް ހެލްތްގައި ނަން ނޯޓުކުރުމަށް‬ ‫ބރުތައް ނޫސްތަކުގައާއި މީސްމީޑިއާގައި‬ ‫ބމަށް ގިނަ ދުވަސްވާކަމުގެ ޚަ ަ‬ ‫ފަހުގައިވެސް ޑޮކްޓަރގެ އެޕޮއިންޓްމެންޓް ލި ު‬ ‫ބން ނަފްސާނީ‬ ‫ބ ު‬ ‫ޝާއިޢުކުރެވޭ ފަހަރު ގިނައެވެ‪ .‬ޚާއްޞަގޮތެއްގައި އަތޮޅުތެރޭގައި ނަފްސާނީ ޑޮކްޓަރުން މަދުވުމުގެ ސަ ަ‬ ‫ޑޮކްޓަރުންނަށް ދެއްކުމަށް ދަތުރުފަތުރުކުރަން ޖެހުމުން‪ ،‬ފެންވަރު ރަނގަޅު ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތައް ރައްޔިތުންނަށް‬ ‫ފޯރުކޮށްނުދެވޭކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫‪Government of Maldives, Strategic Action Plan (2019-2023) https://presidency.gov.mv/SAP/‬‬ ‫)‪Mohamed, Arif. "Resucitating Mental Health in Maldives ." Australasian Psychiatry (2015‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪Ali, Humaam. Raajetv. April 2019, online 5 2022‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪ibid‬‬ ‫‪29‬‬ ‫‪Maldives Independent. 17 October 2017. online. 05 2022‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪26‬‬ ‫‪5‬‬