สถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
๓.๑.๔ การประเมินสถานการณ์
สถานการณ์เกี่ยวกับการทรมานบุคคลและการบังคับบุคคลให้สูญหาย โดยกล่าวอ้างว่ากระท�ำหรือเกี่ยวข้องกับ
เจ้าหน้าที่รัฐยังคงเกิดขึ้นในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง อันเป็นสถานการณ์ที่น่าห่วงกังวลเป็นอย่างยิ่ง โดยส่วนใหญ่เกิดจาก
การปฏิบตั หิ น้าทีข่ องเจ้าหน้าทีร่ ฐั ในการจับกุม ควบคุมตัว โดยเฉพาะในพืน้ ทีจ่ งั หวัดชายแดนภาคใต้ ซึง่ มีการร้องเรียนเกีย่ วกับ
การกระท�ำทรมานมากที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับพื้นที่อื่น ๆ อาจเนื่องจากรัฐไม่ได้มีมาตรการที่ชัดเจนในการแก้ไขปัญหา
ประกอบกับการทีก่ ระบวนการยุตธิ รรมของไทยไม่สามารถทีจ่ ะน�ำตัวผูก้ ระท�ำความผิดมาลงโทษได้ อีกทัง้ ประเทศไทยยังไม่มี
ฐานความผิดเกี่ยวกับการทรมานและการบังคับบุคคลให้สูญหาย ซึ่งมีเพียงกรณีเดียวที่ได้มีการสืบสวน สอบสวนจนสามารถ
น�ำคดีเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของศาล คือ กรณีนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาการไม่มีบทกฎหมาย
เฉพาะส�ำหรับกรณีการบังคับให้บุคคลสูญหาย จึงท�ำให้การสืบสวน สอบสวนติดตามหาบุคคลที่หายสาบสูญโดยถูกบังคับ
ไม่ประสบผลส�ำเร็จเท่าที่ควร โดยเฉพาะหากการท�ำให้หายสาบสูญเกิดจากการกระท�ำหรือมีส่วนเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่
ของรัฐซึ่งเป็นผู้บังคับใช้กฎหมายเอง อีกทั้งค�ำพิพากษาดังกล่าว ศาลได้วางหลักกฎหมายโดยให้ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน
สามีหรือภริยาเป็นผู้มีอ�ำนาจจัดการแทนผู้เสียหายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๕ (๒) เฉพาะ
ในกรณีที่ผู้เสียหายถูกท�ำร้ายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดเองได้ ดังนั้น หากเป็นกรณีที่บุคคลถูกบังคับให้สูญหาย
โดยไม่ทราบชะตากรรมว่ายังมีชีวิตอยู่หรือไม่ ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาจะไม่สามารถเป็นโจทก์ฟ้องคดีที่เกิดจาก
บุคคลถูกบังคับให้สญ
ู หายได้ ต้องให้อยั การเป็นผูฟ้ อ้ งคดี ซึง่ ก็อาจส่งผลต่อการน�ำผูก้ ระท�ำความผิดเข้าสูก่ ระบวนการยุตธิ รรมได้
หากอัยการมีคำ� สัง่ ไม่ฟอ้ งคดี ด้วยเหตุนี้ ประเทศไทยจึงควรบัญญัตกิ ฎหมายทีจ่ ะน�ำมาบังคับใช้กบั กรณีการทรมาน/การบังคับ
บุคคลให้สญ
ู หายเป็นการเฉพาะ เพือ่ ให้สามารถน�ำผูก้ ระท�ำความผิดเข้าสูก่ ระบวนการยุตธิ รรมได้ อย่างไรก็ตาม ประเทศไทย
มีความพยายามในการจัดท�ำกฎหมายเฉพาะทีเ่ กีย่ วกับการทรมานและการบังคับให้สญ
ู หาย และการเข้าเป็นภาคีอนุสญ
ั ญาฯ
โดยเมื่อวันที่ ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๙ คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบตามที่กระทรวงยุติธรรมเสนอการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา
ระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการบังคับให้สาบสูญ และอนุมัติหลักการร่างพระราชบัญญัติป้องกัน
และปราบปรามการทรมานและการบังคับบุคคลให้สูญหาย พ.ศ. .... ต่อมา เมื่อวันที่ ๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๙๕๑ คณะรัฐมนตรี
มีมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระท�ำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ของ
กระทรวงยุตธิ รรม ทีส่ ำ� นักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณาแล้ว และให้สง่ คณะกรรมการประสานงานสภานิตบิ ญ
ั ญัติ
๕๒
แห่งชาติพิจารณา ก่อนเสนอสภานิติบัญญัติแห่งชาติต่อไป
นอกจากนี้ พบว่า ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖/๑ ได้บัญญัติเกี่ยวกับการรับฟัง
พยานหลักฐาน โดยพยานหล���กฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบ แต่ได้มาเนื่องจากการกระท�ำโดยมิชอบ หรือเป็น
พยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐาน เว้นแต่การรับฟัง
พยานหลักฐานจะเป็นประโยชน์ต่อการอ�ำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย อันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของ บทที่
ระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพของประชาชน ซึ่งพยานหลักฐานที่ได้มาอาจได้มาจากการกระท�ำทรมานได้ ๓
เนื่องจากกฎหมายมีข้อยกเว้นให้ศาลรับฟังได้ จึงอาจเป็นการเปิดช่องให้มีการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยเจ้าหน้าที่รัฐด้วย
การกระท�ำทรมานอันขัดต่อกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง ข้อ ๗ ทีร่ บั รองว่าบุคคลจะถูกทรมาน
หรือได้รับการปฏิบัติหรือการลงโทษที่โหดร้ายไร้มนุษยธรรมไม่ได้ โดยคณะกรรรมการประจ�ำกติกาได้มีความเห็นทั่วไป
ที่ ๒๐ ว่า กฎหมายต้องก�ำหนดห้ามการน�ำเอกสาร ข้อความ หรือค�ำสารภาพที่ได้มาจากการกระท�ำทรมานหรือการปฏิบัติ
ที่ต้องห้ามอื่น ๆ มาประกอบการพิจารณาในศาล
๕๑
จากการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการบังคับให้หายสาบสูญ และร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการ
ทรมานและการบังคับบุคคลให้สูญหาย พ.ศ. ...., งานเดิม.
๕๒
จากสภานิตบิ ญ
ั ญัตแิ ห่งชาติ ในการประชุมครัง้ ที่ ๑๖/๒๕๖๐ เมือ่ วันศุกร์ที่ ๑๐ มีนาคม ๒๕๖๐ ได้มมี ติให้ความเห็นชอบอนุสญ
ั ญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุม้ ครอง
บุคคลทุกคนจากการบังคับให้หายสาบสูญ ซึ่งคณะรัฐมนตรีเป็นผู้เสนอ, สืบค้นจาก http://library.senate.go.th/document/mVoteM/Ext33/33650_0001.PDF
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
71
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๕๙