นัักปกป้้องสิิทธิิมนุษุ ยชน
1
02
สถานการณ์์
ปััญหาหรืืออุุปสรรค
การประเมิินสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิพลเมืืองและสิิทธิิทางการเมืือง
แม้้ว่า่ ประเทศไทยมีีประมวลกฎหมายวิิธีพิี จิ ารณา
ความอาญา มาตรา 161/1 และมาตรา 165/2
ที่่�ให้้อำำ�นาจศาลพิิจารณายกฟ้้องในชั้้�นตรวจคำำ�ฟ้้องได้้
หากพบว่่ า เป็็ น การฟ้้ อ งเพื่่� อ กลั่่� น แกล้้ ง และให้้ จำำ� เลย
มีีโอกาสในการแสดงหลัักฐานว่่าการฟ้้องคดีีเป็็นการ
กลั่่� น แกล้้ ง เพื่่� อ ประกอบการพิิ จ ารณาในการสั่่�ง คดีีว่่า
ไม่่มีีมููลเพื่่�อคุ้้�มครองนัักปกป้้องสิิทธิิมนุุษยชนจากการ
ถููกใช้้ ก ระบวนการทางกฎหมายหรืือการฟ้้ อ งร้้ อ ง
กลั่่�นแกล้้งเพื่่�อปิิดปาก (strategic lawsuit against
public participation : slapp) และอยู่่� ร ะหว่่ า ง
การพิิจารณาร่่าง พ.ร.บ. มาตรการป้้องกัันการฟ้้องคดีี
ปิิดปากในความผิิดฐานทุุจริิตต่่อหน้้าที่่�และประพฤติิ
มิิชอบ พ.ศ. .... ซึ่่�งจะเป็็นกลไกคุ้้�มครองประชาชน
ที่่� แ จ้้ ง เ บ า ะ แ ส ห รืื อ ข้้ อ มูู ล เ กี่่� ย ว กัั บ ก า ร ก ร ะ ทำำ�
ของเจ้้ า พนัั ก งานของรัั ฐ ที่่� ทุุ จริิ ต หรืือประพฤติิ มิิ ช อบ
จากการถููกฟ้้องคดีีปิดิ ปาก จากการติิดตามสถานการณ์์
นัั ก ปกป้้ อ งสิิ ท ธิิ มนุุ ษ ยชน ในปีี 2566 นัั ก ปกป้้ อ ง
สิิ ท ธิิ มนุุ ษ ยชนซึ่่� ง เป็็ นผู้้�นำำ� ในการเรีี ย กร้้ อ งให้้ มีี
การปกป้้องและคุ้้�มครองสิิทธิิมนุษุ ยชนในประเด็็นต่า่ งๆ
ต้้องตกเป็็นเป้้าของการถููกข่่มขู่� คุ
่ กุ คาม การทำำ�ร้า้ ยร่่างกาย
การสัังหารหรืือบัังคัับให้้สููญหาย รวมถึึงการ slapp
โดยข้้ อ มููลจากรายงานการศึึ ก ษาเรื่่� อ งกฎหมายและ
มาตรการป้้ อ งกัั น การดำำ� เนิิ น คดีี เ ชิิ ง ยุุ ท ธศาสตร์์
เพื่่�อระงัับการมีีส่่วนร่่วมของสาธารณะในบริิบทธุุรกิิจ
กัับสิิทธิิมนุุษยชน พบว่่า
42จาก
46
“
ตั้้�งแต่่ปีี 2540 ถึึงเดืือนมิิถุุนายน 2565
มีีคดีีที่่�เข้้าข่่าย slapp โดยการฟ้้องคดีีของ
ภาคธุุรกิิจและรััฐวิิสาหกิิจ จำำ�นวน 109 คดีี
เป็็นธุุรกิิจเหมืืองแร่่ ร้้อยละ 34 รองลงมา
คืือธุุรกิิจอุุตสาหกรรมปศุุสััตว์์ ร้้อยละ 21
และธุุรกิิจพลัังงาน ร้้อยละ 13 42
”
นอกจากนี้้�ยัังพบสถานการณ์์ในแต่่ละประเด็็นที่่�สำำ�คััญ
ดัังนี้้�
1.1 การข่่มขู่่� คุุกคาม
นัั ก ปกป้้ อ งสิิ ท ธิิ มนุุ ษ ยชน กลุ่่�มอนุุ รัั ก ษ์์ น้ำำ��ซัั บ
คำำ�ป่่าหลาย จัังหวััดมุุกดาหาร กล่่าวอ้้างว่่าเจ้้าหน้้าที่่�รััฐ
ในพื้้�นที่่ใ� ช้้อำำ�นาจหน้้าที่่�ข่มขู่
่ ่� คุกุ คามประชาชน เนื่่�องจาก
การขอให้้ เ พิิ ก ถอนการอนุุ ญ าตให้้ ใ ช้้ พื้้� นที่่� ป่่ า ในเขต
ป่่าสงวนแห่่งชาติิทัับซ้้อนที่่�ทำ�กิ
ำ ินของประชาชน เพื่่�อทำำ�
โครงการผลิิ ต ไฟฟ้้ า พลัั ง งานลม โดยหลัั ง คัั ดค้้ า น
โครงการดัั ง กล่่ า วตั้้� ง แต่่ ป ลายปีี 2565 มีี ป ระชาชน
กลุ่่�มอนุุรักั ษ์์น้ำำ��ซับคำ
ั ำ�ป่า่ หลายถููกคุุกคามอย่่างต่่อเนื่่�อง43
ที่่�มา: The Isaan Record
รายงานการศึึกษาเรื่่�องกฎหมายและมาตรการป้้องกััน การดำำ�เนิินคดีีเชิิงยุุทธศาสตร์์เพื่่�อระงัับการมีีส่่วนร่่วมของสาธารณะในบริิบท
ธุุรกิิจกัับสิิทธิิมนุุษยชน (น. X), โดย UNDP, 31 กรกฎาคม 2566. สืืบค้้นจาก https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2023-07/
thai_slapp_text _28_june_online_final.pdf
43จาก ประชุุมหามาตรการคุ้้�มครองความปลอดภััยชาวบ้้านกลุ่่�มอนุุรัักษ์์น้ำำ��ซัับคำำ�ป่่าหลาย, โดย ประชาไท, 8 กรกฎาคม 2566. สืืบค้้นจาก
https://prachatai.com/journal/2023/07/104928