ในส่วนต่อไปนีจ้ ะเน้นเรือ่ งการไกล่เกลีย่ และประนอมข้อพิพาท ซึง่ เป็นกลยุทธ์ทนี่ ยิ มมากขึน้
เพือ่ จัดการกับข้อร้องเรียนด้านสิทธิมนุษยชน
ก. ค�ำจ�ำกัดความการไกล่เกลี่ยและประนีประนอมข้อพิพาท
สถาบั น สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ มี บ ทบาทส� ำ คั ญ อย่ า งมากในการไกล่ เ กลี่ ย และประนี ป ระนอม ข้ อ พิ พ าทด้ า น
สิทธิมนุษยชน โดยคนกลางต้องด�ำเนินการอย่างเป็นระบบในการช่วยให้คู่กรณีได้บอกเล่าเรื่องของพวกเขาอย่าง
เท่าเทียม และน�ำไปสู่ความยุติธรรมในการระงับข้อพิพาท
การประนีประนอม เป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการระงับข้อพิพาทที่สถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติใช้โดยผู้ประนีประนอม
จะเปิดทางเลือกและให้โอกาสให้คู่กรณีทั้งสองฝ่ายตกลงกัน บ่อยครั้งที่การประนีประนอมมักจะเกิดขึ้นภายหลัง
กระบวนการสอบสวน เมื่อผู้ประนีประนอมได้ชี้แจงแก่คู่กรณีถ��งข้อได้เปรียบที่แต่ละฝ่ายมี
กระบวนการที่อิงผลประโยชน์ของทั้งสองฝ่ายมักจะประสบความส�ำเร็จสูงมาก เมื่อมีการไกล่เกลี่ยตั้งแต่เริ่มต้น
กระบวนการ โดยจากรายงานพบว่า บางประเทศมีอัตราความส�ำเร็จถึงร้อยละ 75 - 80 หากเป็นการไกล่เกลี่ยที่เกิดขึ้น
โดยสมัครใจ
ส� ำ หรั บ คู ่ ก รณี แ ล้ ว กระบวนการไกล่ เ กลี่ ย เป็ น วิ ธี ก ารแก้ ป ั ญ หาที่ เ ผชิ ญ หน้ า น้ อ ยกว่ า ซึ่ ง เป็ น สิ่ ง ส� ำ คั ญ
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อพิจารณาแล้วว่า การเปลี่ยนแปลงทัศนคติหรือพฤติกรรมของผู้ละเมิดส�ำคัญมากกว่าการ
ลงโทษ ทั้งนี้ ความตั้งใจและความพร้อมของทั้งสองฝ่ายในการเข้าร่วม เป็นเงื่อนไขส�ำคัญท�ำให้การประนีประนอมและ
การไกล่เกลี่ยประสบความส�ำเร็จ ทั้งนี้ขึ้นกับ
ความปรารถนาของทั้งสองฝ่ายที่จะรักษาสัมพันธ์ที่ดีไว้
ความต้องการของทั้งสองฝ่ายที่จะหลีกเลี่ยงการสอบสวน หรือการกระท�ำอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
ความปรารถนาของทั้งสองฝ่ายที่จะแก้ปัญหาความแตกต่างให้เร็วที่สุด
ข. กระบวนการการไกล่เกลี่ยและประนีประนอม
ไม่มีกระบวนที่เป็นมาตรฐานในการประนีประนอม และ/หรือ การไกล่เกลี่ย อย่างไรก็ดี สถาบันสิทธิมนุษยชน
แห่งชาติมักเลือกใช้กระบวนการไกล่เกลี่ยที่หลากหลายในการยุติข้อพิพาท มากกว่ากระบวนการประนีประนอม
กระบวนการที่จะแสดงต่อไปนี้เป็นการยกตัวอย่างให้เห็นภาพเท่านั้น โดยไม่ได้บ่งบอกว่าควรมีเพียงหนึ่งวิธีการที่ใช้
ในทุกกรณี ความแตกต่างของวิธีการที่จะใช้อาจขึ้นอยู่กับสถานการณ์ที่เผชิญ สถานะของสถาบันฯ ตามแนวทาง ดังนี้
85
มาตรฐานและแนวทางการด�ำเนินงานของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ