คนที่ 3: ปัจจุบันชาวบ้านไม่กล้าไปอําเภอหรืออบต. และชาวบ้านกําลังจะเป็นผู้เห็นต่าง เพราะโครงการที่ลงมาก็ไม่ได้มาจากประชาชน แต่มาจากด้านบน โครงการภาครัฐที่ไม่ได้ทํา ประชาสังคมกับผู้เกี่ยวข้อง ทําให้ส่งผลกระทบต่อชาวประมงพื้นบ้าน คือโครงการสร้างเขื่อน กั้นปากแม่น้ําทําให้กุ้งเคยหายไปเพราะนายทุนปิดกั้นและสร้างเขื่อน โครงการดีแต่ละเมิดสิทธิ ของชาวประมงรอบอ่าว ประเด็นที่ 4 องค์กร/กลุ่ม/ชมรม ในอ่าวปัตตานีที่มีบทบาทและการทํางานในการเข้าถึงสิทธิ ชุมชน การแสดงความคิดเห็นจากผู้เข้าร่วม : ขอเพิ่มเติมอีกกลุ่มหนึ่งคือ กลุ่มส่งเสริมผลิตของที่ระลึกสะพานไม้บานาเป็นการสร้าง อาชีพ เช่น การเพิ่มชมรมสะพานไม้บานา กะลาและกรงนก ประเด็นที่ 5 หน่วยงานที่สนับสนุนหรือเข้าม���สนับสนุนการเคลื่อนไหวเรื่องสิทธิชุมชน การแสดงความคิดเห็นจากผู้เข้าร่วม : เอ็นจีโอส่วนใหญ่ที่เข้ามาในปัตตานีเป็นคนนอกพื้นที่มากกว่าในพื้นที่ เพราะถ้าเป็นคน ในพื้นที่อาจจะอยู่ได้ไม่นาน ประเด็นที่ 6 การบริหารงานภาครัฐ /ระบบบริหารราชการแผ่นดินที่ส่งผลต่อการขับเคลื่อนเพื่อ เข้าถึงสิทธิชุมชน ได้แก่ 1) การทําประชาคม 2) ข้าราชการ เจ้าหน้าที่ภาครัฐในหน่วยงานหรือ กรมต่าง ๆ 3) ระบบบริหารราชการ สายการบังคับบัญชา การสั่งการ การนํานโยบายหรือ กฎหมาย/ระเบียบไปปฏิบัติ 4) การตรวจสอบความโปร่งใส 5) ความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าหน้าที่ ภาครัฐ เอกชน ประชาชน 88