(1) ได้รับ ทราบและเข้ าถึงข้อมูล หรือข่าวสารสาธารณะในครอบครองของ หน่วยงานของรัฐตามที่กฎหมายบัญญัติ (2) เสนอเรื่องราวร้องทุกข์ต่อหน่วยงานของรัฐ และได้รับแจ้งผลการพิจารณา โดยรวดเร็ว (3) ฟูองหน่วยงานของรัฐให้รับผิดเนื่องจากการกระทํา หรือการละเว้นการ กระทําของข้าราชการพนักงาน หรือลูกจ้างของหน่วยงานของรัฐ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้กําหนดหมวด“หน้าที่ของรัฐ”ขึ้น นอกเหนือจากหมวดแนวนโยบายแห่งรัฐ เพื่อกําหนดให้รัฐมีหน้าที่ที่จะต้องดําเนินการตามบทบัญญัติ ในหมวดนี้ หากรัฐไม่ดําเนินการ ประชาชนและชุมชนมีสิทธิ์ที่จะติดตามและเร่งรัดให้รัฐดําเนินการ รวมทั้งฟูองร้องหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องได้ ตามนัยมาตรา 51 ที่บัญญัติว่า“การใดที่รัฐธรรมนูญ บัญญัติให้เป็นหน้าที่ของรัฐตามห���วดนี้ ถ้าการนั้นเป็นการทําเพื่อให้เกิดประโยชน์ แก่ประชาชน โดยตรง ย่อมเป็นสิทธิของประชาชนและชุมชนที่จะติดตามและเร่งรัดให้รัฐดําเนินการ รวมตลอดทั้ง ฟูองร้องหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเพื่อจัดให้ประชาชนหรือชุมชนได้รับประโยชน์นั้นตามหลักเกณฑ์ และวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ” ทั้งนี้ สาระของรัฐธรรมนูญในหมวดนี้ ได้ เน้ นให้รั ฐต้ องดําเนินการเพื่อประกั นการเข้ าถึ ง บริการ/สาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน รวมทั้งทําให้สิทธิของประชาชนเป็นจริงตามที่บัญญัติไว้ในหมวด สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย ในกรณีนี้ ได้แก่ มาตรา 57 มาตรา 58 และมาตรา 59 มาตรา 57 รัฐต้อง (1) อนุรักษ์ ฟื้นฟู และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม และจารีตประเพณีอันดีงามของท้องถิ่นและของชาติ และจัดให้มีพื้นที่สาธารณะสําหรับกิจกรรมที่ เกี่ยวข้องรวมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนให้ประชาชน ชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ใช้สิทธิ และมีส่วนร่วมในการดําเนินการด้วย (2) อนุรักษ์ คุ้มครอง บํารุงรักษา ฟื้นฟู บริหารจัดการ และใช้หรือจัดให้มีการใช้ ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพ ให้เกิดประโยชน์อย่าง สมดุลและยั่งยืน โดยต้องให้ประชาชนและชุมชนในท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมดําเนินการและได้รับ ประโยชน์จากการดําเนินการดังกล่าวด้วยตามที่กฎหมายบัญญัติ 27