รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘
สถานการณ์ สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนในพื้ น ที่ จั ง หวั ด ชายแดนภาคใต้ ในปี ๒๕๕๘ มี เ หตุ ก ารณ์ ค วามไม่ ส งบในพื้ น ที่ จั ง หวั ด
ชายแดนภาคใต้เกิดขึ้น จ�ำนวน ๖๗๔ ครั้ง๑๐ ซึ่งมีจ�ำนวนลดลงเมื่อเทียบกับปี ๒๕๕๗ เเละเป็นปีที่มีจ�ำนวนเหตุการณ์ความรุนแรง จ�ำนวน
ผู้เสียชีวิต ผู้ได้รับบาดเจ็บน้อยที่สุดในรอบ ๑๒ ปี จากเหตุการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต ๒๔๖ คน และ ผู้ได้รับบาดเจ็บ
๕๔๔ คน นอกจากสถานการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นในพื้นที่ อันส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกายของประชาชนแล้ว
ประเด็นเรื่องสิทธิในกระบวนการยุติธรรม สิทธิเด็ก และสิทธิสตรีในพื้นที่ ยังเป็นที่น่าห่วงกังวล โดยปรากฏเหตุการณ์ที่อาจสุ่มเสี่ยง
ต่ อ การละเมิ ด สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน อาทิ การควบคุ ม ตั ว ผู ้ ต ้ อ งสงสั ย ในคดี ค วามมั่ น คงไปซั ก ถาม การตรวจค้ น สถานที่ ที่ ต ้ อ งสงสั ย
ว่าเป็นที่ซ่อนตัวของผู้ต้องสงสัยในคดีความมั่นคง การเสียชีวิตของผู้ต้องสงสัยในคดีความมั่นคงระหว่างถูกควบคุมตัว การตรวจตัวอย่าง
สารพันธุกรรม (DNA) จากเด็กที่มีความเกี่ยวพันกับผู้ต้องสงสัยในคดีความมั่นคง และผลกระทบต่าง ๆ ต่อเด็กเเละสตรีในพื้นที่ เป็นต้น
สถานการณ์สิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
สถานการณ์สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ในมิ ติ ก ารประเมิ น สถานการณ์ สิ ท ธิ ท างเศรษฐกิ จ สั ง คม และวั ฒ นธรรม จะเกี่ ย วข้ อ งกั บ เนื้ อ หาหลั ก ในกติ ก าระหว่ า งประเทศ
ด้ า นสิ ท ธิ ท างเศรษฐกิ จ สั ง คม และวั ฒ นธรรม (ICESCR) เป็ น ส� ำ คั ญ โดยมี แ นวทางในการประเมิ น สถานการณ์ พิ จ ารณา
ตามหลักการว่าด้วยการท�ำให้สิทธิซึ่งรับรองไว้ในกติกา ICESCR เป็นจริง โดยบัญญัติไว้ในข้อ ๒ ให้รัฐภาคีแต่ละรัฐรับด�ำเนินการ
โดยเอกเทศและโดยความร่วมมือและความช่วยเหลือระหว่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทางเศรษฐกิจและวิชาการ โดยใช้ประโยชน์
สู ง สุ ด จากทรั พ ยากรที่ มี อ ยู ่ เพื่ อ ให้ สั ม ฤทธิ์ ผ ลในการท� ำ ให้ สิ ท ธิ ซึ่ ง รั บ รองไว้ ใ นกติ ก านี้ เ ป็ น จริ ง อย่ า งบริ บู ร ณ์ โ ดยล� ำ ดั บ ด้ ว ย
วิธีทั้งปวงที่เหมาะสม รวมทั้งการก�ำหนดมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องด้วย ซึ่งปี ๒๕๕๘ กสม. ประเมินสถานการณ์สิทธิทาง
เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ใน ๕ ประเด็นหลัก ได้แก่ (๑) การบริหารจัดการพลังงาน เหมืองแร่ ทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดิน
และป่าไม้ และการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ (๒) สิทธิทางการศึกษา (๓) สิทธิด้านสุขภาพ (๔) สิทธิในการท�ำงาน และ (๕) สถานการณ์
การค้ามนุษย์ โดยสรุปในแต่ละประเด็น ดังนี้
การบริหารจัดการพลังงาน เหมืองแร่ ทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดินและป่าไม้ และการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ
สถานการณ์ปัญหาด้านสิทธิชุมชนส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นนั้นเป็นผลอันเนื่องมาจากนโยบายพัฒนาเศรษฐกิจของรัฐ ที่มุ่งเน้นการขยายตัว
ตามระบบเศรษฐกิจแบบเสรีนิยม จึงส่งผลให้เกิดปัญหาความเหลื่อมล�้ำในด้านต่าง ๆ ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม โดยส่วนหนึ่งของปัญหา
มาจากการที่รัฐจัดให้มีแผนงานโครงการขนาดใหญ่โดยด�ำเนินการแบบรวมศูนย์ ขาดกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และขาดการ
ค�ำนึงถึงผลกระทบด้านต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นต่อชุมชน จึงน�ำมาสู่ปรากฏการณ์ต่อสู้เพื่อปกป้องสิทธิชุมชนขึ้นในหลายรูปแบบ เช่น การยื่น
ข้ อร้ อ งเรี ย นต่ อ หน่ว ยงานรัฐ การออกแถลงการณ์ ทั้ ง ในนามของชุ มชนหรื อ ร่ ว มกั บนั ก วิ ช าการและเครื อ ข่ า ยภาคประชาสังคม
เพือ่ แสดงเจตนารมณ์ในการเรียกร้องสิทธิตามทีก่ ฎหมายให้การรับรอง ตลอดจนการรวมตัวกันเพือ่ ฟ้องร้องหน่วยงานรัฐหรือผูป้ ระกอบการ
การบริหารจัดการพลังงาน รัฐมีนโยบายในการผลักดันให้ชุมชนหรือเอกชนลงทุนท�ำโรงไฟฟ้าชีวมวลเพิ่มเติม โดยใช้เป็นทางเลือก
ในการผลิตพลังงานทดแทน เนื่องจากมีต้นทุนด้านวัตถุดิบที่น�ำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้าต�่ำ แต่หากไม่มีการบริหาร
จัดการกับปริมาณก๊าซเสียที่ออกมาจากโรงงานได้ก็อาจท�ำให้เกิดมลพิษ ทั้งนี้ มีผู้ได้รับผลกระทบในหลายพื้นที่ รวมตัวกันเพื่อคัดค้าน
การตั้งโรงไฟฟ้าดังกล่าว โดยมีสาเหตุส�ำคัญ อาทิ ความเหมาะสมของพื้นที่ซึ่งจะก่อสร้างโรงไฟฟ้า อาจตั้งอยู่ใกล้กับชุมชนมากเกินไป
ความกังวลเกีย่ วกับการสร้างมลพิษทางอากาศและทางน�ำ้ ในพืน้ ที่ การหลีกเลีย่ งกฎหมายของผูป้ ระกอบการ การขาดกระบวนการมีสว่ นร่วม
ของชาวบ้านในพื้นที่ อีกทั้ง ยังมีมติที่ประชุมคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน ๒๕๕๘ และประกาศกระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ฉบับที่ ๗ ยกเว้นให้โครงการโรงไฟฟ้าขยะมูลฝอยทุกขนาดก�ำลังการผลิตไม่ต้องจัดท�ำรายงาน EIA
จากเดิมก�ำหนดให้ก�ำลังการผลิตไฟฟ้าตั้งแต่ ๑๐ เมกะวัตต์ขึ้นไปต้องจัดท�ำรายงาน EIA โดยให้ด�ำเนินการตามประมวลหลักการปฏิบัติ
(Code of Practice: CoP) แทน ซึ่งในเรื่องนี้ นักวิชาการ เครือข่ายภาคประชาชน เห็นว่าการก�ำหนดให้โครงการโรงไฟฟ้าขยะมูลฝอย
ด�ำเนินการตามประมวลหลักการปฏิบัติ (CoP) ไม่สามารถทดแทนการท�ำรายงาน EIA และมีการรวมตัวกันฟ้องร้องเป็นคดีต่อศาล
เพื่อขอให้เพิกถอนประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และมติคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติดังกล่าว
๑๐ โรงเรียนนักข่าวชายแดนภาคใต้, “การวิเคราะห์ข้อมูลเหตุการณ์ความไม่สงบในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ในรอบปี ๒๕๕๘”, www. deepsouthwatch.org/node/7942 (สืบค้น
เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน ๒๕๕๙)
12
บทที่ ๒ ภาพรวมสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘
๑.
๒.๒