ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิของคนพิการ (Convention on the Rights of Persons with
Disabilities หรือ CRPD) ก�ำหนดความหมายของ “การเลือกปฏิบัติเพราะเหตุแห่งความพิการ” ไว้ว่า “หมายถึง ความ
แตกต่าง การกีดกัน หรือการจ�ำกัด บนพื้นฐานของความพิการ ซึ่งมีความมุ่งประสงค์ หรือส่งผลให้เป็นการเสื่อมเสีย
หรือท�ำให้ไร้ผลซึง่ การยอมรับ การอุปโภคหรือการใช้สทิ ธิมนุษยชนและเสรีภาพขัน้ พืน้ ฐานทัง้ ปวงบนพืน้ ฐานทีเ่ ท่าเทียม
กับบุคคลอื่นในด้านการเมือง เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ความเป็นพลเมืองหรือด้านอื่น รวมถึงการเลือกปฏิบัติใน
ทุกรูปแบบ รวมทั้งการปฏิเสธการช่วยเหลือที่สมเหตุสมผล”10
ส�ำหรับความหมายของการเลือกปฏิบัติตามกฎหมายต่างประเทศนั้น มีตัวอย่างเช่น
ประเทศออสเตรเลีย มีกฎหมายเฉพาะเกี่ยวกับการห้ามเลือกปฏิบัติในระดับสหพันธรัฐ คือ พระราช
บัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนออสเตรเลีย (Australian Human Rights Commission Act 1986) ซึ่ง
นิยามความหมายของการเลือกปฏิบัติ (Discrimination) ไว้โดยมีหลักส�ำคัญว่า11 “…ความแตกต่าง การกีดกัน หรือ
การปฏิบัติอย่างเป็นพิเศษใด ๆ ซึ่งกระท�ำขึ้นบนพื้นฐานของเชื้อชาติ สีผิว เพศ ศาสนา ความเห็นทางการเมือง ชาติ
ก�ำเนิดหรือต้นก�ำเนิดทางสังคม ซึ่งส่งผลเป็นอุปสรรคหรือท�ำให้เสียไปซึ่งความเท่าเทียมกันในโอกาสหรือการปฏิบัติใน
การจ้างงานหรืออาชีพ….” นอกจากนั้น ยังมีกฎหมายระดับมลรัฐ ซึ่งหลายมลรัฐก�ำหนดนิยามการเลือกปฏิบัติไว้ เช่น
มลรัฐ New South Wales คณะกรรมการต่อต้านการเลือกปฏิบัติได้อธิบายความหมายของการเลือกปฏิบัติ ไว้ว่า “...
การกระท�ำต่อบุคคลหนึ่งบุคคลใดอย่างไม่เป็นธรรม เพราะเหตุที่บุคคลนั้นมีลักษณะที่ต่างกับบุคคลทั่วไป….”12
กรณีของประเทศแคนาดา รัฐธรรมนูญแคนาดา (Canadian Charter of Rights and Freedoms)
วางหลักเกีย่ วกับความเท่าเทียมกัน (Equality Rights) และการห้ามเลือกปฏิบตั ิ ไว้วา่ “บุคคลทุกคนเท่าเทียมกันภายใต้
กฎหมายและมีสิทธิที่จะได้รับการคุ้มครองและได้รับประโยชน์ตามกฎหมายที่เท่าเทียมกันโดยปราศจากการเลือก
ปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปราศจากการเลือกปฏิบัติด้วยเหตุเชื้อชาติ สัญชาติ ชาติพันธุ์ สีผิว ศาสนา เพศ อายุ
ความพิการทางกายหรือจิต” ส�ำหรับในระดับมลรัฐนั้น คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งมลรัฐ New Brunswick ได้ให้
ค�ำนิยามความหมายว่า “การกระท�ำใด ๆ ไม่วา่ ด้วยเจตนาหรือไม่กต็ าม ซึง่ มีผลท�ำให้บคุ คลหรือกลุม่ คนใดต้องถูกจ�ำกัด
โอกาสที่บุคคลพึงจะได้รับ เนื่องมาจากเหตุลักษณะเฉพาะของบุคคลนั้น อาทิ เรื่องเชื้อชาติ หรือเรื่องสีผิว”13
อย่างไรก็ตาม กฎหมายบางประเทศแม้ว่าวางหลักห้ามเลือกปฏิบัติโดยกล่าวถึงเหตุแห่งการเลือก
ปฏิบัติไว้ แต่ก็มิได้ก�ำหนดนิยามของการเลือกปฏิบัติไว้ เช่น รัฐธรรมนูญอินเดีย วางหลักว่า “รัฐจะต้องไม่เลือกปฏิบัติ
ต่อพลเมืองด้วยเพียงเพราะเหตุแห่งศาสนา เชื้อชาติ เพศ สถานที่เกิด”
ส�ำหรับงานวิจัยนี้มีขอบเขตการศึกษาจ�ำกัดเฉพาะการเลือกปฏิบัติในกรอบความหมายของกฎหมาย
สิทธิมนุษยชน
10
From “Equality Rights Definition” The New Brunswick Human Rights Commission (April 3, 2000)
Retrieved from http:// www.gov.nb.ca/hrc-cdp/e/el defini.html
11
Article 2, International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR)
12
Article 2, International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR)
13
Article 1, Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination (CERD)
28