National Human Rights Commission of Thailand
คณะกรรมการสิิทธิิมนุุษยชนแห่่งชาติิ
96
ในส่่ ว นของแรงงานนอกระบบ ปัั ญ หา
สำคััญอยู่่�ที่่�การไม่่ได้้รัับความคุ้้�มครองตามกฎหมาย
เนื่่�องจากการจ้้างงานมัักทำในลัักษณะไม่่เป็็นทางการ
หรืือไม่่มีีหลัักประกัันทางสัังคม ซึ่่�งกติิกา ICESCR ข้้อ 9
ได้้รัับรองสิิทธิิของทุุกคนในอัันที่่�จะมีีสวััสดิิการสัังคม
รวมทั้้�งประกัันสัังคม โดยเฉพาะในกลุ่่�มแรงงานอิิสระ
คณะกรรมการ ICESCR ได้้ มีี ความเห็็ น ว่่ า รัั ฐ
ต้้ อ งดำเนิิ น การเพื่่� อ ให้้ แ น่่ ใจว่่ า ระบบประกัั น สัั ง คม
จะครอบคลุุมแรงงานที่่ไ� ม่่ได้้รับั การคุ้้�มครองอย่่างเพีียงพอ
จากข้้อมููลในปีี 2564 แรงงานนอกระบบมีีจำนวนมาก
ถึึง 21.21 ล้้านคน จากผู้้�มีีงานทำ 37.82 ล้้านคน และ
ประสบปัั ญ หาทั้้� ง ค่่ า ตอบแทนน้้ อ ยลง ไม่่ ไ ด้้ รัั บ การ
จ้้างงานต่่อเนื่่อ� ง การทำงานหนัักและเสี่่ย� ง การไม่่ได้้รับั
สวััสดิิการเทีียบเท่่าแรงงานในระบบ ชั่่�วโมงทำงานมาก
เกิินไป และไม่่มีีวัันหยุุดหรืือลาพัักผ่่อนไม่่ได้้ โดยเฉพาะ
เมื่่�อเกิิดสถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด 19
แรงงานนอกระบบมัักจะได้้รับั ผลกระทบเป็็นกลุ่่�มแรก ๆ
อย่่างไรก็็ตาม ในเดืือนพฤศจิิกายนมีีจำนวนผู้้�ประกัันตน
ตามมาตรา 39 และมาตรา 40 เพิ่่�มมากขึ้้น� อัันเนื่่อ� งมาจาก
การออกมาตรการเยีียวยาของรััฐ อาจเป็็นแนวโน้้ม
ที่่� ดีีที่่� ท ำให้้ แรงงานนอกระบบได้้ รัั บ ความคุ้้�มครอง
ที่่�มากขึ้้�น นอกจากนี้้� มีีแรงงานบางส่่วนเปลี่่�ยนงาน
มาทำงานบนแพลตฟอร์์มเพิ่่�มขึ้้�น แต่่ประสบปััญหา
ความคลุุมเครืือของสถานะของลููกจ้้างตามกฎหมาย
ส่่งผลให้้ไม่่ได้้รับั การคุ้้�มครอง ทั้้�งค่่าตอบแทนที่่เ� หมาะสม
และสวััสดิิการต่่าง ๆ อย่่างไรก็็ตาม ปััญหาแรงงาน
นอกระบบที่่�ไม่่ได้้รัับความคุ้้�มครองนั้้�น ครม. ได้้อนุุมััติิ
หลัักการร่่าง พ.ร.บ. ส่่งเสริิมการพััฒนาคุุณภาพชีีวิิต
และคุ้้�มครองแรงงานนอกระบบ พ.ศ. …. ซึ่ง่� ต้้องติิดตาม
ต่่อไปว่่าจะกำหนดแนวทางในการให้้ความคุ้้�มครองแรงงาน
นอกระบบอย่่างไรและครอบคลุุมเพีียงพอหรืือไม่่
ในกลุ่่�มแรงงานข้้ า มชาติิ แม้้ ว่่ า จะมีี
ความพยายามจากรััฐบาลในการขึ้้น� ทะเบีียนให้้สามารถ
ทำงานได้้ อ ย่่ า งถูู ก กฎหมาย แต่่ ยัั ง มีีการสะท้้ อ น
จากภาคส่่วนต่่าง ๆ ถึึงปััญหาว่่ายัังมีีแรงงานบางส่่วน
ที่่�ตกหล่่นอยู่่�นอกระบบ เข้้าไม่่ถึึงกลไกการคุ้้�มครอง
ทางสัั ง คมและการเยีียวยา ซึ่่� ง อาจเป็็ น ผลจาก
อุุ ป สรรคด้้ า นภาษา ปัั ญ หาการเก็็ บ รวบรวมข้้ อ มูู ล
ของรัั ฐ ที่่� ยัั ง ไม่่ ค รอบคลุุ มทั่่� วถึึ ง ปัั ญ หาการเข้้ า ถึึ ง
บริิ ก ารสาธารณสุุ ข และปัั ญ หาความซัั บ ซ้้ อ นของ
กระบวนการและค่่าใช้้จ่่ายที่่�สููงในการได้้มาซึ่่�งสถานะ
ที่่ถู� กู ต้้องตามกฎหมาย ซึ่ง่� รััฐมีีพัันธกรณีีที่่ต้� อ้ งดำเนิินการ
ต่่อไปให้้สอดคล้้องกัับกติิกา ICESCR ข้้อ 9 ที่่�รัับรอง
สิิ ท ธิิ ข องทุุ ก คนในอัั น ที่่� จ ะมีีสวัั ส ดิิ ก ารสัั ง คมรวมทั้้� ง
ประกัันสัังคม และคณะกรรมการประจำกติิกา ICESCR
ได้้ให้้ความเห็็นว่่า แรงงานข้้ามชาติิควรได้้รัับประโยชน์์
จากการเข้้าร่่วมโครงการประกัันสัังคม จึึงเป็็นหน้้าที่่�
ของรััฐที่่�จะดำเนิินการเพื่่�อให้้แรงงานข้้ามชาติิเข้้าถึึง
การคุ้้�มครองจากการประกัันสัังคม นอกจากนี้้� การนำเข้้า
แรงงานข้้ามชาติิโดยการทำ MOU มีีค่่าใช้้จ่า่ ยค่่อนข้้างสููง
ผู้้�ประกอบธุุรกิิจรายย่่อย ผู้้�ประกอบการวิิสาหกิิจขนาด
กลางและขนาดย่่อม (SMEs) อาจไม่่สามารถนำเข้้า
แรงงานดัังกล่่าวได้้ รวมถึึงขั้้�นตอนและการดำเนิินการ
ที่่ใ� ช้้ระยะเวลานาน ซึ่ง่� จะทำให้้ยังั มีีการลัักลอบเข้้าเมืือง
ผิิดกฎหมาย
ในส่่ ว นของแรงงานประมง ยัั ง คงมีี
การรายงานปััญหาการโกงค่่าแรง การยึึดเอกสารและ
จำกััดการเคลื่่อ� นย้้ายซึ่่ง� เข้้าข่่ายเป็็นการบัังคัับใช้้แรงงาน
ปััญหาอาหารและน้้ำดื่่�มสะอาดที่่�ไม่่เพีียงพอบนเรืือ
ยาปฐมพยาบาลเบื้้�องต้้นที่่ไ� ม่่ครบถ้้วนและเข้้าถึึงได้้ยาก
การกดขี่่�ของนายจ้้าง การที่่�แรงงานในอุุตสาหกรรม
ประมงได้้ รัั บ ค่่ า จ้้ า งที่่� น้้ อ ยกว่่ า ค่่ า แรงขั้้� น ต่่ำ และมีี
ความแตกต่่างด้้านค่่าแรงระหว่่างแรงงานผู้้�ชายกัับผู้้�หญิิง
ไม่่สอดคล้้องกัับกติิกา ICESCR ข้้อ 7 ที่่�กำหนดให้้รััฐ
ต้้องประกัันค่่าตอบแทนที่่�เป็็นธรรมและเท่่าเทีียมกััน
สำหรัับงานที่่�มีีคุุณค่่าเท่่ากัันระหว่่างผู้้�หญิิงและผู้้�ชาย
และการทำงานที่่�ปลอดภััยและถููกสุุขลัักษณะ
4. ข้้อเสนอแนะ
กสม. มีีข้้อเสนอแนะเพิ่่�มเติิมต่่อประเด็็น
ด้้านสิิทธิิแรงงาน ดัังต่่อไปนี้้�
4.1 รััฐบาลโดยกระทรวงแรงงานควรสำรวจ
ความต้้องการของสถานประกอบการและจััดฝึึกทัักษะ
แรงงานเพื่่� อ ให้้ ส อดคล้้ อ งกัั บ ความต้้ อ งการของ
สถานประกอบการ รวมถึึงประชาสััมพัันธ์์ให้้ประชาชน
ที่่ว่� า่ งงานทราบและเข้้าถึึงช่่องทางการหางานอย่่างทั่่�วถึงึ
และครอบคลุุมในทุุกพื้้�นที่่�