40 รายงานการศึกษาวิจัย บทบาทของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ในการคุ้มครองการละเมิดสิทธิมนุษยชนของภาคเอกชน หน่วยงานด้านสิทธิมนุษยชนระดับชาติทั่วโลกสามารถแบ่งได้เป็น 4 รูปแบบ (Dam, 2007) ได้แก่ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ คณะกรรมการที่ปรึกษา ผู้ตรวจการแผ่นดิน และสถาบัน สิทธิมนุษยชน โดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. รูปแบบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ รูปแบบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรือ กสม. (Human Rights Commission) เป็นรูปแบบที่พบได้ส่วนใหญ่ในประเทศเครือจักรภพ (Commonwealth of Nations หมายถึง กลุ่มประเทศที่เดิมเป็นประเทศอาณานิคมของจักรวรรดิอังกฤษ) อาทิ ออสเตรเล��ย (ก่อตั้ง ค.ศ. 1981 หรือ พ.ศ. 2524) แคนาดา (ค.ศ. 1977 หรือ พ.ศ. 2520) นิวซีแลนด์ (ค.ศ. 1977 หรือ พ.ศ. 2520) และอังกฤษ (ค.ศ. 1976 หรือ พ.ศ. 2519) เป็นต้น รูปแบบนี้เป็นรูปแบบเก่าแก่ที่สุดและใกล้เคียงที่สุดกับรูปแบบในชุดหลักการปารีส (Paris Principles) เนื่องจากเป็นรูปแบบที่ใช้เป็นรากฐานของการร่าง “ชุดหลักการปารีส” (Paris Principles) (Dam, 2007) และชุดหลักการปารีสก็ส่งอิทธิพลให้รัฐบาลต่างๆ ขยาย ขอบเขตหน้าที่ของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติที่ตั้งมาแล้ว จากเดิมที่เน้นประเด็น การเลือกปฏิบัติหรือการบังคับใช้กฎหมายเกี่ยวกับความเท่าเทียม ขยายไปสู่การคุ้มครอง สิทธิมนุษยชนในภาคธุรกิจและสาธารณะ และบทบาทในการให้คำ�ปรึกษาต่อหน่วยงาน ของรัฐในประเด็นสิทธิมนุษยชน เฝ้าระวังการบังคับใช้กฎหมายสิทธิมนุษยชน ตลอดจน เสริมสร้างความตระหนัก และจัดการอบรมเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน รูปแบบ กสม. มักได้รับ อำ�นาจกึ่งตุลาการ (quasi-judicial) ในการสืบสวนสอบสวน ตัวอย่างของหน่วยงานด้านสิทธิมนุษยชนทีใ่ ช้รปู แบบดังกล่าว ได้แก่ ไทย อินโดนีเซีย อินเดีย แอฟริกาใต้ แคเมอรูน เกาหลีใต้ เป็นต้น บางประเทศที่มีประวัติศาสตร์การเหยียดผิว เหยียดเชื้อชาติ หรือการละเมิด สิทธิชนพื้นเมือง มีการจัดตั้งคณะกรรมการต่อต้านการเลือกปฏิบัติระดับชาติ (National Anti-Discrimination Commission) ขึ้นเป็นการเฉพาะ คณะกรรมการลักษณะนี้มี หน้าที่คล้ายคลึงกับ กสม. แต่จำ�กัดภารกิจเฉพาะประเด็นการห้ามการเลือกปฏิบัติ หรือ บัญญัติการปฏิบัติที่เท่าเทียม (equal treatment) ประเทศที่ใช้รูปแบบนี้ อาทิ แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และเนเธอร์แลนด์ เป็นต้น