สิทธิมนุษยชน รวมบทความ ศ.เสน่ห์ จามริก
และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุล รวมทั้งมีส่วนร่วมในการ
ส่ ง เสริ ม บำรุ ง รั ก ษา และคุ ้ ม ครองคุ ณ ภาพสิ ่ ง แวดล้ อ มตามหลั ก การ
การพัฒนาที่ยั่งยืน ตลอดจนควบคุมและกำจัดภาวะมลพิษที่มีผลต่อ
สุขภาพอนามัย สวัสดิภาพ และคุณภาพชีวติ ของประชาชน
แนวคิดเรื่องสิทธิชุมชนอาจฟังดูเข้าใจลำบากและไร้หลักการ หากยึดกรอบ
วิธีคิดแบบสารัตถะนิยมทางวัฒนธรรมดังที่เอ่ยถึงในตอนต้น แต่นั่นก็ไม่เป็นไร
สิทธิชุมชนก็เฉกเช่นเดียวกับสิทธิอื่นทั้งปวงในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ที่ย่อมถือ
กำเนิดจากการต่อสู้กับการกดขี่ข่มเหงในสภาพการณ์เฉพาะอันหลากหลายนานัปการ
และเป็นเรื่องธรรมดาสามัญพอ ๆ กับธรรมชาติของมนุษย์เอง สิ่งที่เรากำลัง
เผชิญหน้ากันอยู่ทุกวันนี้ ก็คือคำถามพื้นฐานเกี่ยวกับการพัฒนาและโลกาภิวัฒน์
ซึ่งต้องพิจารณาตรวจสอบกันใหม่อย่างเร่งด่วนโดยถ้วนถี่ และปรับมุมมองของมัน
ให้เหมาะสม นี่ก็เช่นเดียวกับเรื่องสิทธิชุมชนดังที่เสนอไว้ในที่นี้ สิทธิชุมชนมิใช่สูตร
สำเร็จอย่างใด แม้ว่ามันจะฝังรากอยู่ในชีวิตประจำวันของชุมชนดั้งเดิมและรับรอง
โดยรัฐธรรมนูญแล้วก็ตาม แต่สิทธิชุมชนก็ยังอยู่ในกระบวนวิวัฒนาการท่ามกลาง
กระแสความเปลีย่ นแปลงของโลกรอบด้าน และสิทธิชมุ ชนก็ไม่จำต้องหมายถึงการทีช่ มุ ชน
หรือหมู่คณะจะมีความสำคัญเหนือปัจเจกชนทั้งหลาย เพราะนั่นย่อมหมายถึง
การหมุนนาฬิกาย้อนกลับ รังแต่จะนำพาให้ล้มเหลว ชุมชนดั้งเดิมเองก็เช่นกัน
แม้ว่าจะกอปรด้วยความรู้และภูมิปัญญาสูงค่าของตน แต่ก็จำต้องเรียนรู้ที่จะ
ปรับตัวให้เท่าทันกับกาลเวลาและความเปลี่ยนแปลงพร้อม ๆ ไปกับการธำรงรักษา
บูรณภาพของตนให้ยั่งยืน สิทธิเสรีภาพของปัจเจกชนย่อมเป็นส่วนสำคัญอันขาด
มิได้ในกระบวนการเรียนรู้ที่ว่านี้ เพียงแต่ว่าควรเป็นสิทธิและเสรีภาพของปัจเจกชน
หรือบุคคล-ใน-ชุมชน๑๐ หาใช่บุคคลโดด ๆ ในสุญญากาศหรือเป็นตัวตนสัมบูรณ์
ดังทีเ่ ป็นอยูท่ กุ วันนี้
๑๐
Herman E.Daly and John B. Cobb, Jr.,ed., For the Common Good: Redirecting the Economy
toward Community, the Environment, and a Sustainable Future, Print, ๑๙๙๐, pp.๑๖๑-๑๖๕.
๓๘
สำนั ก งานคณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ