สิทธิมนุษยชน รวมบทความ ศ.เสน่ห์ จามริก ทุ ก หนทุ ก แห่ ง ทั ้ ง ในเมื อ งและชนบทอยู ่ แ ล้ ว แต่ ป ฏิ บ ั ต ิ ก ารบนท้ อ งถนนและ แถลงการณ์ต่าง ๆ โดยตัวมันเองไม่อาจก่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์อันใด หากปราศจาก การรับรองและทำให้สิทธิชุมชนปรากฏเป็นจริงขึ้นในระดับรากหญ้าทั้งโดยหลักการ และในทางปฏิบัติ และกล่าวสำหรับบทบาทของรัฐชาติ เราคงคาดหวังได้น้อยมาก จากระบบชนชั้นนำในปัจจุบัน ซึ่งส่วนใหญ่แล้วมักแปลกแยกจากประชาชนของตน ในทางตรงข้าม การเสริมพลังชุมชนท้องถิ่นต่างหาก ที่กลับจะช่วยให้รัฐชาติทั้งหลาย เผชิญหน้ากับภัยคุกคามระดับข้ามชาติได้อย่างเป็นปึกแผ่นเข้มแข็ง มนุษยชาติ ได้ผ่านยุคสมัยของการสร้างชาติ การปรับเปลี่ยนให้ทันสมัยและการพัฒนา โดยยึด รูปแบบทุนนิยมอุตสาหกรรมตะวันตก ตลอดเวลาที่ผ่านมา ชุมชนท้องถิ่นถูกละเลย และสิ ท ธิ ใ นทรั พ ยากรตามจารี ต ของพวกเขาถู ก เพิ ก เฉยลิ ด รอน ผลลั พ ธ์ ก ็ ค ื อ มนุษย์ยากจนลง และธรรมชาติเสือ่ มโทรมลง ดังนัน้ ในสถานการณ์เช่นนี้ เราต้องการ ประชาธิปไตยแนวใหม่ โดยจะต้องก่อกำเนิดจากชุมชนท้องถิน่ เป็นพืน้ ฐาน และปวงชน พืน้ เมืองกับชุมชนชนบทย่อมเป็นส่วนสำคัญอย่างยิง่ ยวดของคำตอบ อีกประเด็นที่ขอกล่าวถึงในท้ายที่สุดก็คือ ความจำเป็นที่จะต้องมีการปฏิรูป ตนเอง ซึ่งผมได้กล่าวไว้ในตอนต้น สิ่งที่พึงเน้นย้ำก็คือการพึ่งตนเองและสิทธิ ในการพัฒนาตนเอง การที่เราหยิบยกประเด็นสิทธิชุมชนขึ้นมานี้ มิใช่เพียงเพื่อสร้าง กลไกปกป้องการคุกคามจากภายนอกเท่านัน้ แต่เพือ่ ความมุง่ หมายทีจ่ ะให้เป็นรากฐาน ของระเบียบประชาธิปไตยอย่างใหม่ในระดับโลก อันจะทำให้หลักการคุ้มครอง ทางสังคมและเศรษฐกิจ ชนิดทีเ่ กือ้ กูลมนุษย์ / อนุรกั ษ์ธรรมชาติ สามารถมีการจัดตัง้ เป็นจริงขึ้นมาได้ นี่ย่อมหมายความว่า นอกเหนือไปจากสิทธิในทรัพยากรตามจารีต ดั ง ที ่ ไ ด้ ก ำหนดไว้ อ ย่ า งดี ใ นร่ า งปฏิ ญ ญาว่ า ด้ ว ยสิ ท ธิ ข องปวงชนพื ้ น เมื อ งแล้ ว เรายังต้องทำบางสิ่งบางอย่างเกี่ยวกับโครงสร้างความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ดำรง อยู่ภายในตัวชุมชนเองด้วยเช่นกัน ประการหนึ่งที่สำคัญยิ่งก็คือ ในอันที่สิทธิชุมชน จะได้รับการรับรองและเคารพ จะต้องคำนึงถึงคุณค่าและสิทธิของปัจเจกชนด้วย สำนั ก งานคณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ ๒๑