สิทธิมนุษยชน รวมบทความ ศ.เสน่ห์ จามริก and the Environment (DDHER)) ๑๙๙๔, และปฏิญญาไลป์ซกิ ว่าด้วยสิทธิเกษตรกร (Leipzig Declaration on Fermers’Rights) จากแหล่งต่าง ๆ อันหลากหลายเหล้านี้ เราพอจ���สรุปประเด็นเกี่ยวกับ สิทธิในทรัพยากรตามจารีต ของปวงชนท้องถิน่ พืน้ เมืองได้ดงั นี้ ๑. การกำหนดใจตนเองและการพัฒนา ๒. การจัดสรรความอุดมสมบูรณ์และทรัพยากรธรรมชาติ ๓. การปกป้องวัฒนธรรมของชนกลุม่ น้อย ๔. เสรีภาพทางศาสนา ๕. บูรณภาพทางสภาพแวดล้อม ๖. สิทธิในทรัพย์สนิ ทางปัญญา ๗. การยอมรับกฎหมายและวิถปี ฏิบตั ติ ามประเพณี ๘. สิทธิของเกษตรกร ข้อ (๑) และ (๒) ยังมีความคลุมเครือเกีย่ วกับประเด็นอาณัตทิ างกฎหมาย ในขณะที่ CBD ยืนยันในหลักสิทธิแห่งอธิปไตยของรัฐเหนือผืนดิน ดินแดน และทรัพยากรธรรมชาติของปวงชนพื้นเมือง ส่วน ICESCR และ ICCPR นั้นเน้น สิทธิของบรรดา “ปวงชน” ในลักษณะพหุพจน์ในการกำหนดใจตนเองและจัดสรร ความอุดมสมบูรณ์และทรัพยากรธรรมชาติอย่างเป็นอิสระ จากสภาพการณ์ดังกล่าว ปวงชนพืน้ เมืองกลุม่ ต่าง ๆ จึงตัง้ คำถามต่อการทีส่ ทิ ธิในอำนาจอธิปไตยอาจแผ่ขยาย คุกคาม วิถแี ห่งความรู้ การสร้างสรรค์ และการดำเนินกิจการต่าง ๆ ของพวกเขาได้ ซึ่งก็เป็นคำถามที่ชอบธรรม ส่วนอีกด้านหนึ่ง ทัศนะที่เอื้อประโยชน์ต่อชนกลุ่มน้อย ก็มักถูกต่อต้านโดยรัฐบาลของชาติต่าง ๆ เพราะเกรงว่าจะนำมาซึ่งความเสื่อมสลาย ของบูรณภาพแห่งชาติและสิทธิในอำนาจอธิปไตย ดังนั้นเมื่อมองโดยรวมถึงข้อตกลง ระหว่างประเทศที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ควบคู่ไปกับโครงสร้างความสัมพันธ์ เชิงอำนาจที่มีอยู่ ย่อมต้องเกิดช่องว่างและข้อขัดแย้งที่ไม่อาจหาทางออกได้ ในแง่น้ี ๑๐ สำนั ก งานคณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ