O le sa’olotoga o le fa’aaliga o tāofi o se aiā tatau fa’avae lea ‘olo’o puipuia i lalo o le Fuai’upu
13(1)(a) o le Fa’avae o Sāmoa.
O se vaega lē matō’esea o le sa’olotoga i lalo o le Fuai’upu 13(1)(a), o le aiā lea i le mauaina o
fa’amatalaga ma le sa’olotoga o fa’asalalauga.
E leai se tasi e mafai ona fa’alagolago i le sa’olotoga o le fa’aaliga o tāofi po o le tautala, e
fa’atapula’a pe āfāina ai aiā tatau a isi tagata.
O le Fuai’upu 19 o le Feagaiga Fa'avāomālō i Aiā Tatau i le Vā ma isi Tagata ma Aiā Tatau tau
Upufai o mālō (ua ‘auai atu i ai Sāmoa), olo’o fa’apea mai, e ‘āto’atoa le sa’olotoga o manatu ma
e lē tatau ona iai ni tapula’a. Peita’i, o le aiā tatau i le fa’aleoina po o le fa’aaliga o ia tāofi, e iai
tapula’a mana’omia e tatau ona fa’atulafonoina, ia iai se māfua’aga tatau i le ‘ausia o
fa’amoemoega fa’atemokarasi ma ia fuafua fa’atatau.
E tusa ai ma aiaiga o i luga, e iai tulaga e mafai ai ona fa’atapula’a le sa’olotoga o le fa’aaliga o
tāofi, ma e leai se puipuiga mo fa’amatalaga e fa’atupuina le feitaga’i ma le fa’ailoga tagata,
‘aemaise lava fa’amatalaga fa’atatau i le tupu’aga, talitonuga fa’alelotu, itūpā po o lagona e uiga
i itūpā.
O le Fuai’upu 13(2) o le Fa’avae o le Mālō o Sāmoa ua tu’uina mai ai le malosi’aga e fa’amālosia
pe faia ai ni tulafono e fa’atino ai ni tāofiofiga tatau ma ni tapula’a i le sa’olotoga o le tautala ma
le fa’aaliga o tāofi, mo le saogalēmū o le atunu’u, so’otaga fa’auō ma isi atunu’u, po o le nofo
fīlēmū o tagata uma po o amio lelei, le puipuiga o Tulaga aloa’ia o le Fono Aoao Faitulafono, le
tāofiga o le fa’aalia o fa’amatalaga na maua i se ala e lē fia fa’alaua’iteleina, po o le tāofia o
amioga lē mīgao i le Fa’amasinoga, amioga tauvalea po o le fa’aoso o so’o se soligātulafono.
O se manatu matuā sesē le manatu lea o le sa’olotoga o le fa’aaliga o tāofi e mafai ai e se tagata
ona fa’aali atu so’o se mea e manatu ai, i so’o se tagata, i so’o se taimi. E iai tapula’a o le
sa’olotoga o le fa’aaliga o tāofi. Mo se fa’ata’ita’iga, e mafai ona iai tāofiofiga o le sa’olotoga o le
fa’aaliga o tāofi mo le puipuiga o tagata mai fa’amatalaga taufa’aleaga.
O matā’upu taufa’aleaga i le vā o tagata e pūlea e le Tulafono o Faiga Taufa’aleaga 1993, a o
matā’upu o soligātulafono o le taufa’aleaga e i lalo o le Tulafono o Soligatulafono 2013 –
fuai’upu 117A(2) ma le Tulafono o Faiga Palota 2019 (i le tulaga o faiga palota) – fuai’upu 90.
O se lu’i tele le fa’ama’otiina po o ā tala o le ‘ino’ino a o ā tala e lē logomālie ‘ae mafai ona
puipuia. E mana’omia le taga’i i itū e aofia ai le fa’amoemoe o tagata na faia fa’amatalaga, le
si’osi’omaga na faia ai fa’amatalaga, le ‘aumātau na fa’aagaaga i ai fa’amatalaga, fa’apea upu na
fa’aaogā ma le ‘auala o feso’ota’iga.
O le tali atu i fa’amatalaga o le ‘ino’ino taufa’aleaga e lē fa’apea o se faiga e fa’atapula’a pe
fa’asāina ai le sa’olotoga o le tautala ma le fa’aaliga o tāofi. O le uiga tonu, o le tāofiofiga lea o
fa’amatalaga o le ‘ino’ino ma le taufa’aleaga mai le o’o atu i se isi tulaga mata’utia atu, ‘aemaise
lava le fa’aosoina o le fa’ailoga tagata, femisaa’i ma sāuāga, o tulaga e fa’asāina i lalo o tulafono
fa’avāomālō
Līpoti o le Tulaga o Aiā Tatau a Tagata Soifua 2021
|2