НӨХӨН ҮРЖИХҮЙН ЭРХИЙН ХЭРЭГЖИЛТЭД МОНИТОРИНГ ХИЙХ НЬ ТӨР ҮҮРГЭЭ ХЭРЭГЖҮҮЛЖ БАЙГАА ЭСЭХИЙГ ХЯНАХ АРГА ХЭРЭГСЭЛ МӨН6 Тодорхой эрх болон тухайн эрхэд хамаарах асуудал Тодорхой эрх болон эрхэд хамаарах асуудал; Тухайн улсын хүлээсэн үүрэгт багтах асуудал; Хэрэгжилтийг үнэлэх шалгуур асуулт; Тодорхой эрх болон тухайн эрхэд хамаарах асуудал Ялгаварлан гадуурхалтаас ангид байх эрх Тухайн улсын хүлээх үүрэгт багтах асуудал Хэрэгжилтийг үнэлэх шалгуур асуулт • Бэлгийн болон нөхөн үржихүйн • Төрөөс бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэндээ хамгаалах боломжийг ямар хэмжээнд эрүүл мэндийн мэдээлэл, олгож, аливаа ялгаварлан гадуурхалтыг устгах үйлчилгээ нь аливаа ямар арга хэмжээг бодлогын түвшинд авч ялгаварлан гадуурхалтаас хэрэгжүүлсэн бэ? ангид байдлаар бүгдэд хүртээмжтэй байхаар хууль • •Зөвхөн эмэгтэйчүүдийн хэрэгцээнд тохирсон тогтоомжоор зохицуулж жирэмслэлт, жирэмсний хүндрэл зэрэгтэй хэрэгжилтийг хангана. холбоотой нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн чанартай үйлчилгээг зохимжтой байдлаар • Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндээ хүргэх асуудлыг хуулиар хэрхэн зохицуулж, ийм хамгаалах боломжийг бүх хүнд тэгш хүртээмжтэй үйлчилгээг төрөөс хэрхэн хүргэж, энэ төрлийн үйлчилгээнд хэрхэн хамруулж чадаж байна вэ? олгож, аливаа ялгаварлан гадуурхалтыг устгах • Эцэг эх, эхнэр, нөхөр, шүүх зэрэг гуравдагч арга хэмжээг төрөөс авч этгээдийн зөвшөөрөлгүйгээр бэлгийн болон хэрэгжүүлнэ. нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн мэдээлэл, үйлчилгээг авах боломжтой байх асуудлыг төрөөс хэрхэн зохицуулж, хууль тогтоомж болон бодлогын баримт бичигт аливаа зөвшөөрлийг авахгүй байхаар хэрхэн тусгасан байна вэ? • Ижил хүйсийн бэлгийн харилцаа, гэрлэлтээс гадуурх харилцаа зэрэг зөвшилцлийн шинжтэй бэлгийн харилцааны асуудлыг гэмт хэрэгт тооцохгүй байх ямар арга хэмжээг төрөөс авч, хэрэгжүүлж байна вэ? • Жирэмсэн эсэхийг нь заавал шалгах, тодорхой үндэстэн, ястан, үндэстний цөөнхөд хамаарах бүлгийн төлөөлөл болсон эсвэл ХДХВ/ДОХ-той болон хөгжлийн бэрхшээлтэй эмэгтэйчүүдэд үр тогтоохгүй байх мэс засал хийх зэрэг төр, хувийн хэвшлийн байгууллагад байгаа ялгаварлан гадуурхсан шинжтэй бодлого, зан үйлийг устгах, эдгээрээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр төрөөс ямар арга хэмжээг авч, хэрэгжүүлж байна вэ? 6 Хэрэгжилтийг үнэлэх шалгуур асуулт • Нөхөн үржихүйн тусламж, үйлчилгээнд хамрагдахдаа эдийн засгийн бэрхшээлтэй учрах боломжтой орлого багатай эмэгтэйчүүдийг үнэгүй эсвэл бусад бүтээгдэхүүн үйлчилгээний үнэд багтаан хүргэх бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээр хангах ямар бодлого, үйл ажиллагааг явуулж байна вэ? • Бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн бодлого, төлөвлөгөө, төсөл хөтөлбөрийг боловсруулах, тэдгээрийг хэрэгжүүлэхэд эмэгтэйчүүдийн оролцоог хангах, ийм төрлийн бодлого, төлөвлөгөө, төсөл хөтөлбөрт мониторинг хийж хэрэгжилтийг нь хянахад тэднийг оролцуулах зэргээр жендэрийн тэгш байдлыг хангах бодлогыг хэрхэн хэрэгжүүлж байна вэ? • Ялгаварлан гадуурхалтад өртөж бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн мэдээлэл, үйлчилгээ, шаардлагатай арга, хэрэгслийг авч, хэрэглэж чадаагүй хүнд асуудлаа шийдвэрлүүлэх боломжийг хангасан үр дүнтэй механизмыг байгуулж чадсан эсэх? ХЭҮБ-ууд нь тухайн улсын төр олон улсын хүний эрхийн гэрээ, хэлэлцээрээр хүлээсэн нөхөн үржихүйн эрхийг хангах үүргээ хэрэгжүүлж байгаа эсэхийг мониторинг хийх хэлбэрээр хянах боломжтой. Доорх хүснэгтэд НҮБ-ын хүний эрхийн гэрээний хороодын энэ асуудлаар мониторинг хийхэд зориулж боловсруулсан мониторингийн судалгааны хэрэглэгдэхүүнд багтсан асуудлыг дараах байдлаар ангилан харууллаа. Үүнд: 1. 2. 3. Тухайн улсын хүлээх үүрэгт багтах асуудал Жирэмслэлтээс хамгаалах тухай мэдээлэл, үйлчилгээгээр хангагдах эрх • Хүн бүрийг жирэмслэлтээс • Жирэмслэлтээс хамгаалах арга, хэрэгслийн хамгаалах арга, хэрэгслийн тухай мэдээлэл, ийм арга, хэрэгслээр талаар шинжлэх ухааны хангах үйлчилгээг үндэсний хэмжээний шалгуураар батлагдсан, ямар стратеги эсвэл төлөвлөгөөнд багтаан аливаа эргэлзээ үл төрөөс ямар хэмжээнд хэрэгжүүлж байна төрүүлэхүйц, цогц вэ? мэдээллээр хангах арга • Улсын болон орон нутгийн төсөвт хэмжээг төрөөс авч хангалттай хэмжээгээр зардал хуваарилж, хэрэгжүүлнэ. эдгээр стратеги, төлөвлөгөөндөө хүний • Жирэмслэлтээс хамгаалах нөөц болон захиргааны шаардагдах нөөцийг чанартай, бүрэн цогц арга, хангалттай тусгаж чадсан уу? хэрэгслийг зохимжтой байдлаар, хангалттай хэмжээгээр хүн бүрт хүргэх арга хэмжээг төрөөс авч хэрэгжүүлнэ. Энэ хэсгийг бүхэлд нь НҮБХАС-гаас 2012 онд гаргасан “Нөхөн үржихүйн эрхийн хэрэгжилтэд мониторинг хийх нь төр үүргээ хэрэгжүүлж байгаа эсэхийг хянах арга хэрэгсэл мөн” бүтээлд үндэслэн боловсруулсан болно. 40 Хүний эрхийн Үндэсний Байгууллагад зориулсан гарын авлага Нөхөн үржихүйн эрх хүний эрх болох нь 41