แหง
a i l aชาติ
N
nd
งา
สํานaักtio nal
Th
นค
ณ
ยชน
m a ะกรรมการสิทธิมนุษ o n of
n
ssi
Hu
Rights C om m i
โดยทั่วไปการใชที่ดินมีการเปลี่ยนแปลงอยูเสมอ กรมพัฒนาที่ดินไดศึกษาเปรียบเทียบการใชที่ดิน
บางประเภทของประเทศไทย พบวา ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงการใชที่ดินตลอดเวลา ชวงป พ.ศ. 2518
เริ่ ม การปฏิ รู ป ที่ ดิ น โดยส ว นใหญ นํ า พื้ น ที่ ป า เสื่ อ มโทรมมาจั ด ให ร าษฎร ทํ า ให ที่ ดิ น ป า ไม ก ว า 30 ล า นไร
เปลี่ ย นมาเป น พื้ น ที่ เ กษตรกรรม แต ก็ ไ ม เ กิ ด การกระจายการถื อ ครองที่ ดิ น จริ ง เพราะไม น านที่ ดิ น ที่ จั ด สรร
ก็ ก ลั บ ไปอยู กั บ นายทุ น ผลการดํ า เนิ น งานปฏิ รู ป ที่ ดิ น ตั้ ง แต ป พ.ศ. 2518 - พ.ศ. 2547 ได ม อบหนั ง สื อ
ใหเขาทําประโยชนในเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก. 4 - 01) ประเภทที่ดินของรัฐเปนพื้นที่ 24.41 ลานไร
การศึกษาเปรียบเทียบในป พ.ศ. 2523, พ.ศ. 2529, พ.ศ. 2541 และ พ.ศ. 2544 ในขณะที่พื้นที่ปาไม
ลดลง พื้นที่เกษตรกรรมเพิ่มขึ้น รวมทั้งพื้นที่ชุมชนที่เพิ่มขึ้นประมาณ 4 เทาตัวจาก พ.ศ. 2523 อยางไรก็ตาม
เปนที่นาสังเกตวาตั้งแต พ.ศ. 2529 - พ.ศ. 2541 พื้นที่นาไดลดลงประมาณ 3.5 ลานไร โดยถูกเปลี่ยนสภาพ
ไปเปนโรงงานอุตสาหกรรม ที่อยูอาศัย สนามกอลฟ รีสอรท หรือที่พักผอนหยอนใจ ตั้งแต พ.ศ. 2529 เปนตนมา
พื้นที่นาไดลดลงประมาณ 3.5 ลานไร ขณะเดียวกันพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตวนํ้าไดเพิ่มขึ้นประมาณ 1 ลานไร
แตในชวงป พ.ศ. 2541 - พ.ศ. 2544 พื้นที่นาไดเพิ่มขึ้นประมาณ 1.5 ลานไร เนื่องจากหลังวิกฤตการณ
ทางเศรษฐกิจในป พ.ศ. 2540 ไดมีการเคลื่อนยายแรงงานกลับสูภาคเกษตรมากขึ้น
สํ า หรั บ พื้ น ที่ ถื อ ครองทางการเกษตรของประเทศไทยในช ว งป พ.ศ. 2525 - พ.ศ. 2542 ไม มี
การเปลี่ ย นแปลงมากนั ก ในป พ.ศ. 2525 มี พื้ น ที่ ถื อ ครองทางการเกษตรประมาณ 123.59 ล า นไร
และในป พ.ศ. 2542 มีพื้นที่ถือครองทางการเกษตรประมาณ 131.34 ลานไร พื้นที่ถือครองทางการเกษตร
มีแนวโนมลดลงโดยตลอด แตจํานวนครัวเรือนเกษตรมีแนวโนมเพิ่มขึ้น
การศึกษาของกรมพัฒนาที่ดิน ในระหวางป พ.ศ. 2530 - พ.ศ. 2536 ยังพบวา ที่ดินเพื่อการเกษตร
ในเขตปริมณฑลเปลี่ยนแปลงสภาพไปเฉลี่ย 18,000 ไรตอป ในเขตปริมณฑลที่มีการเปลี่ยนแปลง การใชที่ดิน
เกษตรกรรมเพื่อกิจกรรมอื่น ๆ มากพื้นที่หนึ่ง คือจังหวัดปทุมธานี จากการสํารวจในป พ.ศ. 2531 จังหวัดปทุมธานี
มีโครงการบานจัดสรรจํานวน 46 โครงการ (โสภณ ชมชาญ, 2538) ตอมา ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2537
จากการสํารวจในพื้นที่อําเภอคลองหลวง ธัญบุรี และหนองเสือ พบวา มีโครงการจัดสรรที่ดิน บานจัดสรร
รีสอรท และสนามกอลฟรวม 146 โครงการ ในเดือนกุมภาพันธ พ.ศ. 2543 ไดมีการสํารวจโครงการบานจัดสรร
เหลืออยูประมาณ 30 โครงการ แตพื้นที่ที่อยูในโครงการพัฒนาที่ดินตาง ๆ ที่หยุดหรือชะลอโครงการไว
ซึ่ ง เดิ ม เป น ที่ เ กษตรกรรมได ทิ้ ง ร า งมิ ไ ด ใช ป ระโยชน เ ป น จํ า นวนมาก ที่ ตั้ ง ของโครงการดั ง กล า วนี้ เ ป น พื้ น ที่
ที่เหมาะสมตอการเกษตรและอยูในเขตชลประทาน
อยางไรก็ตาม จากการวิเคราะห พบวา พื้นที่ที่ไมไดใชประโยชน ซึ่งมีจํานวน 32.1 ลานไร 36.45 ลานไร
และ 29.89 ลานไร ในป พ.ศ. 2523, พ.ศ. 2529 และ พ.ศ. 2541 ตามลําดับนั้น สวนหนึ่งเคยเปนที่ดิน
ที่ ใช เ พื่ อ เกษตรกรรมมาก อ น ซึ่ ง เมื่ อ รวมกั บ พื้ น ที่ ก ารเกษตรในแต ล ะช ว ง จะมี เ นื้ อ ที่ เ กษตรกรรมมากกว า
168 ลาน ตามความสามารถในการรองรับ (carrying capacity) มาตั้งแต พ.ศ. 2529
รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง “เพื่อปรับปรุงแกไข
นโยบายกฎหมายที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนดานที่ดินและปาไม”
19