ตราสารสิทธิมนุษยชนในอาเซียน
บทที่ ๕ เป็นการวิเคราะห์ตราสารหรือพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนในอาเซียน ซึ่งเป็นวัตถุประสงค์หลักของ
รายงานฉบับนี้ โดยคณะผู้วิจัยใช้เอกสารที่ส�ำนักเลขาธิการอาเซียนรวบรวมและเผยแพร่อย่างเป็นทางการทางเว็บไซต์ของ
อาเซียน (www.asean.org)41 ซึง่ ได้รวบรวมอยูใ่ นภาคผนวก ๑42 และเป็นเอกสารทีส่ ำ� นักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน
แห่งชาติก�ำหนดให้เป็นเอกสารหลักในการวิเคราะห์ โดยจากการตรวจสอบและวิเคราะห์เอกสารดังกล่าวประกอบ
ข้อเท็จจริงทีเ่ กีย่ วข้องพบว่า พันธกรณีดา้ นสิทธิมนุษยชนในอาเซียนทีม่ ผี ลผูกพันทางกฎหมาย (Legally binding หรือ Hard
law) มีอยู่อย่างจ�ำกัด (รายละเอียดปรากฏในหัวข้อ ๕.๒) ซึ่งน่าจะมีสาเหตุสองประการ คือ ประการแรก การรวมตัวใน
อาเซียนในช่วงที่มีการจัดท�ำวิสัยทัศน์ฉบับแรก (ดูหัวข้อ ๖.๑) มีวัตถุประสงค์หลักในการขับเคลื่อนการรวมตัวด้านเศรษฐกิจ
มิใช่ด้านสังคมหรือสิทธิมนุษยชน ประเด็นสิทธิมนุษยชนที่ปรากฏขึ้นก่อนการประกาศใช้กฎบัตรอาเซียนมีลักษณะเป็น
ประเด็นที่เป็นผลลัพธ์หรือผลกระทบของการรวมตัวทางเศรษฐกิจมากกว่าที่จะเป็นประเด็นหลัก และประการที่สอง
กฎบ��ตรอาเซียนเพิ่งมีผลใช้บังคับเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๑ ดังนั้น การพัฒนาตราสารด้านสิทธิมนุษยชนที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย
จึงยังมีอยู่อย่างจ�ำกัดแต่มีแนวโน้มที่จะเพิ่มจ�ำนวนมากขึ้น ซึ่งเป็นผลโดยตรงจากการจัดตั้งกลไกสิทธิมนุษยชนอาเซียนที่มี
อ�ำนาจหน้าที่ในการพัฒนามาตรฐานสิทธิมนุษยชน นอกจากนั้น ยังพบว่าตราสารสิทธิมนุษยชนส่วนใหญ่ของอาเซียนมี
ลักษณะเป็นตราสารทางการเมือง (Political instruments) ซึ่งแสดงออกถึงเจตจ�ำนงทางการเมืองของประเทศสมาชิกใน
การให้ความร่วมมือในประเด็นสิทธิมนุษยชนด้านต่าง ๆ และรวมถึงการพิจารณาความเป็นไปได้ในการจัดท�ำตราสารทาง
กฎหมายต่อไปโดยตราสารสิทธิมนุษยชนที่ส�ำคัญที่สุด คือ ปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน (AHRD) ซึ่งถูกประกาศใช้ในปี
41
asean.org/
เอกสารเกี่ยวกับ Asian Legal Instrument, Association of Southeast Asian Unions สืบค้นจาก http://agreement.
42
เอกสารฉบับ นี้เป็น ฉบับ ที่ส�ำนัก เลขาธิก ารอาเซี ย นได้ จัด ท� ำ ขึ้ น ใหม่ แทนที่ ข ้ อ มู ล เดิ มที่ ไ ด้ เ คยประกาศไว้ และส� ำ นักงาน
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติใช้ในการประกาศขอบเขตงานจ้าง (TOR) ซึ่งคณะผู้วิจัยได้รวมข้อมูลเดิมดังกล่าวในภาคผนวก ๒
56
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ