แนวคิดและกลไกสิทธิมนุษยชน ในอาเซียน บทที่ ๔ เป็นการวิเคราะห์แนวคิดและกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียนซึ่งเป็นที่มาส�ำคัญในการพัฒนาตราสาร ด้านสิทธิม��ุษยชนส�ำหรับอาเซียนซึ่งจะได้กล่าวถึงในรายละเอียดต่อไปในบทที่ ๕ โดยเนื้อหาของบทที่ ๔ นี้แบ่งออกเป็น สองส่วน คือ ในส่วนแรกวิเคราะห์พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนที่เกิดจากกฎบัตรอาเซียน และในส่วนที่สองว่าด้วยกลไก สิทธิมนุษยชนในอาเซียนซึ่งมีสองกลไกหลัก คือ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและ คณะกรรมาธิการอาเซียนและคณะกรรมาธิการอาเซียนว่าด้วยการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิสตรีและสิทธิเด็ก ๔.๑ กฎบัตรอาเซียน กฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter) ซึ่งเสมือนเป็นรัฐธรรมนูญที่วางโครงสร้างและกรอบแนวทางการ ท�ำงานของอาเซียน โดยได้มีการบรรจุหลักการสิทธิมนุษยชนไว้เป็นหนึ่งในค่านิยมพื้นฐานหลักของการก่อตั้งประชาคม อาเซียน หลักการสิทธิมนุษยชนปรากฏอยู่ในกฎบัตรอาเซียน หมวดที่ ๑ เรื่องวัตถุประสงค์และหลักการ มาตราที่ ๑.๗ ซึ่ง ระบุว่า “เพื่อเสริมสร้างประชาธิปไตย เพิ่มพูนธรรมาภิบาล และหลักนิติธรรม ตลอดจนส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน และเสรีภาพขั้นพื้นฐานโดยค�ำนึงถึงสิทธิและหน้าที่ของรัฐสมาชิกของอาเซียน” และหมวดที่ ๒ เรื่องหลักการ มาตราที่ ๒ (i) “การเคารพเสรีภาพพื้นฐาน การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและการส่งเสริมความยุติธรรมทางสังคม” การรวมเอา หลักการสิทธิมนุษยชนไว้ในกฎบัตรอาเซียนสะท้อนให้เห็นถึงการตระหนักถึงความส�ำคัญของสิทธิมนุษยชนในฐานะ องค์ประกอบส�ำคัญของการอยูร่ ว่ มกันภายใต้ประชาคมทีม่ คี วามหลากหลาย ทัง้ ด้านเชือ้ ชาติ ศาสนา ภาษา สังคม วัฒนธรรม และการเมือง การเคารพสิทธิเสรีภาพของบุคคลโดยรัฐ หรือระหว่างบุคคลด้วย จึงเป็นเงื่อนไขที่จ�ำเป็นอย่างยิ่งที่จะผสาน ความแตกต่างหลากหลายของคนในประชาคมไว้ได้ด้วยกัน 48 ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ