Whakarāpopototanga matua
He mana ā-ture tō Te Kāhui Tika Tangata ki
te whakahaere pakirehua ki ngā take motika
tangata.1 I te tau 2021, ka tīmataria e mātou he
pakirehua ki te motika ki tētahi kāinga rawaka.
Kei roto i te Pakirehua Wharenoho ngā pūrongo
me ētahi atu wawaonga ki ētahi take wharenoho
me te whakarato i ngā tūtohu whaihua mā ētahi
kiripānga maha.
Ko tēnei pūrongo e arotahi ana ki te pūnaha
whare ohorere, ko te urupare rārangi o mua a te
kāwanatanga ki te kore kāinga i Aotearoa. Kei roto
i tēnei pūnaha wharenoho ohotata ngā kaupapa
huhua, engari ka whai whakaaro tēnei pūrongo ki
ētahi take matua e rua: ngā nōhanga ohotata a te
Emergency Housing Special Needs Grant, me ngā
whare taupua a ngā kaiwhakarato ā-kirimana.
E mōhio ana mātou he mōrearea whare kei mua
i te aroaro o tēnei kāwanatanga, otirā he mea
hanga e ngā tau maha o te whakahapa torowhare.
E pokea ana a Aotearoa e te hia tau o te noho
kore whare, i ahu mai tētahi wāhanga i ngā
kaupapahere kāwanatanga o mua, ki te hoko i ngā
whare kāwanatanga. Kua whakapakaritia tēnei e
te pikinga nui o te utu o ngā whare, me te korenga
haere hoki o ngā whare hei rēti e ngāwari ana te
utu. Kei mua hoki i te kāwanatanga ētahi atu take
takawhīwhiwhi, pēnei i te urutā KOWHEORI-19 me
te urupare, ngā take nui o te kore rauemi hanga
whare, me ngā uauatanga o te taiao ōhanga o te
ao. Nā ētahi o ēnei take i kōkiri i te pikinga o te
pōharatanga me te rawakore i Aotearoa.
I te Hepetema 2022, i whakaputa karanga
tūmatanui mātou e tono ana i te hunga whai
wheako i te pūnaha wharenoho ohotata kia
whakapā mai me te tuku mai i ō rātou whakaaro. E
whakarāpopoto ana tā mātou pūrongo i tā mātou
i rongo ai, me te whakarato i ētahi taunaki whaiaro
(upoko 3). He tino whakaauhi ngā kōrero i rongo ai
mātou. He nui ngā āhuatanga i kore ai te pūnaha
e whai hua ki te huhua o te hunga e tino hiahia
āwhina ana. Mahue te tautoko i te hunga kei a
rātou te kore tūwhita ā-kāinga kia uru ki ngā otinga
kāinga toitū, ko tā te urupare aroākapa ki te kore
kāingatanga he whakapiki kē i ngā raruraru me te
pāmamae e pēhi tonu nei i te tangata i muri noa
atu i te wehenga i te pūnaha.
He nui te whakapeto a te kāwanatanga i te ngoi
me te pūtea ki te whakawhanake i tētahi pūnaha
e whakatau ana i te kore kāingatanga me ngā take
hoki e noho kore kāinga ana te tangata.
I te upoko 4, ka tautuhi mātou i ngā takohanga
tika tangata inamata e whā ka pupū ake i te
motika ki tētahi whare rawaka e pā ana ki te kore
kāingatanga:
Ka piki haere tā mātou Pakirehua i runga i te
whakaputanga a Te Kāhui kātahi anō ka puta, a
Te Aratohu tika tangata ki te whai whare rawaka i
Aotearoa. Ka whakatakoto te Aratohu i te motika ki
tētahi whare rawaka i poua ki Te Tiriti o Waitangi
me te tohu i ngā huarahi rerekē e taea ai e tēnei
motika tangata te whai wāhi ki tētahi pūnaha
whare tōkeke, hikareia hoki.
1
Takohanga inamata 1: He whakarato i ngā
wharenoho ohotata e eke ai ngā paerewa rawaka
taketake me ētahi atu āhuatanga tika tangata
matua o te motika ki tētahi whare rawaka.
Takohanga inamata 2: Kaua e pana i te tangata ki
te kore kāingatanga.
Ture Tika Tangata (Human Rights Act) 1993, wāhanga 5(2)(h).
7