Takohanga inamata 3: He whakamana i Te Tiriti
o Waitangi i te taha o ētahi atu takohanga tika
tangata.
Takohanga inamata 4: He whakarite i ngā
whakaritenga haepapa whaihua, kei roto ko te
mahi aroturuki, te arotake motuhake atu ki ngā
paerewa, me te mahi whakarongoā, e whakaū
ana i te pūnaha wharenoho ohotata.
Ki te kore ēnei āhuatanga e uru, e kore e taea e
te pūnaha wharenoho ohotata te urupare ki ngā
hiahia o te hunga e tika ana mā rātou kē tēnei
pūnaha. Ko te mōrearea anō hoki kei takahia anō
ngā tika tangata o te hunga tino whakaraerae.
Ka noho mana ēnei takohanga i te ture o te ao.
Ka whai pānga ēnei i te taha o ētahi atu herenga,
pēnei i te takohanga o te koke ā-hakune, ā-tūturu,
ā-ūnga hoki ki te whakatinanatanga nui o te motika
ki tētahi whare rawaka mā te katoa i Aotearoa.
I te upoko 5, e pātai ana mātou mēnā e ū ana te
pūnaha wharenoho ohotata i Aotearoa ki ēnei
takohanga whaimana inamata e whā. E kite ana tā
mātou pūrongo i ngā takahitanga nui e toru o te
motika ki tētahi whare rawaka i poua ki runga i Te
Tiriti o Waitangi:
1. Kāore te pūnaha wharenoho ohotata i te
whakarato i ngā takohanga tika tangata inamata
a te kāwanatanga ki te whakarato wharenoho
ohotata, e eke ai ngā paerewa rawaka taketake
me ētahi atu āhuatanga tika tangata matua, me
te kore e pana i te tangata kia noho kāinga kore.
2. Ko te whakataunga a te kāwanatanga i te
tau 2020 ki te kaupare i te tahua wharenoho
me te wharenoho taupua mai i te Residential
Tenancies Act, ka noho hei takahitanga nui o
tana takohanga tika tangata ki te whakarato i te
haepapa whaihua i raro i te motika ki te whare
rawaka, otirā e haere tonu nei.
8
Human Rights Commission
3. I rahua te mahi a te kāwanatanga, me ētahi atu
tari kāwanatanga, ki te whakarite i ngā whiringa
haepapa whaihua o te motika ki tētahi whare
rawaka, i poua ki Te Tiriti o Waitangi.
I te upoko 6, ka whakatakoto mātou i ngā tūtohu
hei whakatau i ēnei takahitanga tika tangata:
1) Whakatauhia ngā hārakirakitanga i waenga i ngā
kaupapa rerekē e rua (te tahua wharenoho me te
wharenoho taupua) me te hanga i tētahi pūnaha
kotahi, torowhānui hoki o te wharenoho ohotata.
Ko tā te pūnaha me:
o
whakatau i te matea wharenoho whiwhita
i ngā pae maha me ngā herenga tautoko,
me te kore tāpoapoatanga, me te aronga ki
ngā ratonga ā-hononga, kaua i ngā ratonga
ā-kurutete
o
hoahoa, me whakawhanake, me tuku ngātahi
me te Tangata Whenua, me te urupare ki ngā
matea Māori me ngā urupare o Te Ao Māori ki
te kore kāingatanga
o
tautoko hohe me te whakapiki i ngā kaupapa
ā-hapori, ā-hapū, ā-iwi hoki
o
āta whakawhanake i te taha o te hunga kua
kite wheako i te kore kāingatanga me te
pūnaha wharenoho ohotata.
2) Me wawe tonu ka taea te whakakore haere i te
whakamahinga o ngā kaiwhakarato wharenoho
tūmataiti kirimana-kore i raro i te Emergency
Housing Special Needs Grant (tahua wharenoho).
3) Me ū ki te tiaki tika i ngā motika o te hunga kei
roto i te pūnaha wharenoho ohotata.
4) He whakarite i tētahi tikanga haepapatanga
whaihua motuhake mō te pūnaha whiwhi whare,
tae atu ki te pūnaha wharenoho ohotata.
5) He whakarite i tētahi pae motuhake me tētahi
rōpū whakahau i poua ki Te Tiriti o Waitangi.