12.3. Estrutura no kapasidade .................................................................................. 211
12.4. Jestaun koñesimentu no relatóriu .................................................................... 214
12.5. Planeamentu estratéjiku, kolokasaun ba prioridade no orsamentasaun .......... 216
12.6. Lideransa no prátika sira serbisu nian ............................................................. 219
12.7. Asesibilidade .................................................................................................... 221
Sumáriu ............................................................................................................................ 224
Agradesimentus
Proteje no Promove Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Papél Husi Instituisaun
Nasionál sira Direitus Umanus nian sai nu’udar publikasaun ida husi Forum Ázia Pasífiku ba
Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian (APF).
Manuál ida-ne’e hetan hakerek husi Dr. Anne Gallagher AO, Juis no profisionál internasionál
ba direitus umanus, ne’ebé ninia asosiasaun ho APF hamutuk ho ninia estabelesimentu iha
tinan-1996. Anne sai nu’udar pesoál ONU nian hosi tinan-1992 to’o tinan-2003, inklui tinan
haat nu’udar Asesora ba Alta Komisária ba Direitus Umanus, Mary Robinson. Dezde tinan2003, nia serbisu hamutuk ho governu sira Sudeste Aziátiku nian kona-ba kestaun tráfiku
umanu no hetan rekoñesimentu hanesan peritu globál ida iha asuntu ida-ne’e. Nu’udar
akadémiku ida independente no premiadu, durante ne’e Anne hakerek ona livru, artigu
akadémiku, matadalan no manuál barabarak kona-ba direitus feto sira-nian, tráfiku umanu,
migrante kontrabandu no estadu-de-direitu. Nia mak autora ba Integra Direitus Reprodutivu
ba iha Serbisu husi Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian iha rejiaun Ázia Pasífiku,
ne’ebé hetan publika husi APF no UNFPA iha tinan-2011.
Asisténsia peskiza ba manuál ida-ne’e hetan fornese husi Sra. Andrea Zakarias, Sra. Pip
Dargan, Diretora-Adjunta APF no Pontu Fokál Jéneru nian fornese konsellu estratéjiku, Sra.
Lisa Thompson (Dezeña JAG), Sr. James Iliffe (Mídia Metan no Mutin) no Sra. Suraina
Pasha hosi APF mós kontribui tuir sira nia maneira ida-idak ba dezenvolvimentu manuál idanee.
Manuál ne’e hetan hariku liuhosi matéria, estudu kazu no komentáriu sira hosi reprezentante
sira hosi APF nia instituisaun membru sira, inklui: Sr. Ahmed Tholal (Komisaun Direitus
Umanus Maldivas nian); Dr. Ali Al-Dabbas (Jordánia nia Sentru Nasionál Direitus Umanus);
Sra. Alison Aggarwal no Sra. Simone Cusack (Austrália nia Komisaun Direitus Umanus); Sr.
Bed Bhattarai (Nepál nia Komisaun Direitus Umanus); Sra. Liezl Parajas (Filipinas nia
Komisaun kona-ba Direitus Umanus); Sr. Md. Tajul Islam Chowdhury (Bangladexe nia
Komisaun Nasionál Direitus Umanus); Dr. Savita Bhakhry (Índia nia Komisaun Nasionál
Direitus Umanus); Sra. Sue O’Shea (Nova-Zelándia nia Komisaun Direitus Umanus); no Sra.
Yen Sin Chua (Malázia nia Komisaun Direitus Umanus).
APF mós hakarak agradese revizaun na’in sira hosi organizasaun sira seluk ne’ebé mak
halo komentáriu kona-ba ezbosu manuskritu, inklui: Profesór Andrew Brynes (Universidade
New South Wales); Sra Antje Kraft (UNDP Sentru Rejionál Ázia-Pasífiku); Sra. Barbara
Nazareth Oliveira (UNDP Timor-Leste); Sr. Michael Chan (Hong Kong nia Komisaun ba
Igualdade ba Oportunidade); ho Sra Lucinda O’Hanlon no Sra. Pia Oberoi (OHCHR).
Ida-ne’e dedika ba feto no feto-oan sira iha rejiaun Ázia-Pasífiku.
Promove no Proteje Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Manuál ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian
6