Halakon lei hotu-hotu ne’ebé diskriminatória no adota lei apropriada sira ne’ebé bandu diskriminasaun hasoru feto sira Estabelese tribunál sira no instituisaun públika sira seluk hodi asegura protesaun efetiva ba feto sira hasoru diskriminasaun Halakon aktu hotu-hotu ne’ebé halo diskriminasaun hasoru feto sira husi ema privadu ka entidade sira. CEDAW fó obrigasaun sira ba Estadu parte sira atu respeita, proteje no realiza feto sira-nia direitus ba naun-diskriminasaun no gozu ba igualdade. Iha ninia Rekomendasaun Jerál Nú. 28, Komité CEDAW esplika ezijénsia sira-ne’e ho detalladu liu.42 Obrigasaun atu respeita ezije Estadu parte sira atu rejeita halo lei, polítika, regulamentu, programa, prosedimentu administrativu no estrutura institusionál sira ne’ebé diretamente ka indiretamente kauza negasaun ba feto sira-nia gozu iguál ba sira-nia direitus sivíl, polítiku, ekonómiku, sosiál no kulturál. Obrigasaun atu proteje ezije Estadu parte sira atu proteje feto sira hosi diskriminasaun husi atór privadu sira no atu foti kedas medida sira hodi halakon prátika kostumeira no prátika sira seluk hotu-hotu ne’ebé hamoris nafatin opiniaun inferioridade ka superioridade husi seksu rua ne’e no husi papél estereótipu sira ba mane no feto sira. Obrigasaun atu realiza ezije Estadu parte sira atu foti medida lubuk ida hodi asegura atu feto no mane sira goza direitus iguál de jure (iha lei) no de facto (iha prátika) inklui, ihane’ebé apropriadu, adosaun ba medida espesiál sira temporária.43 Tuir CEDAW, Estadu parte sira iha obrigasaun sira kona-ba meiu sira ka konduta no obrigasaun ba rezultadu sira. Estadu sira presiza atu dezenvolve no implementa polítika, programa no enkuadramentu institusionál sira ne’ebé ho objetivu atu realiza feto sira-nia nesesidade espesífika sira no orienta ba dezenvolvimentu másimu husi sira-nia potensiál ne’ebé bazeia ba igualdade ho mane sira. Nasaun sira ne’ebé ratifika ka asede ona CEDAW legalmente sira iha obrigasaun atu tau ninia provizaun sira iha prátika. Nasaun sira ne’e mós presiza submete relatóriu nasionál sira, pelumenus iha kada tinan haat, kona-ba medida sira ne’ebé sira foti atu kumpre tratadu nia obrigasaun sira. 42 Porfavór haree parág. 16. 43 Komité CEDAW kklarifika signifikadu no eskopu husi medida espesiál sira temporária iha ninia Rekomendasaun Jerál Nú. 25, tinan-2004, parág. 1. Promove no Proteje Feto no Feto-oan sira-nia Direitus Umanus: Manuál ba Instituisaun Nasionál sira Direitus Umanus nian 32

Select target paragraph3