รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๗
(๓) ให้ความสำ�คัญต่อการแก้ไขปัญหาสภาพเรือนจำ�และสถานกักตัว รวมถึง
การขยายสาธารณูปโภคต่างๆ ที่จำ�เป็น ... (ข้อ ๓๗)
(๔) ดำ�เนินมาตรการที่มีประสิทธิภาพ ... (ข้อ ๓๘)
(๕) พัฒนาระบบตุลาการ ... (ข้อ ๖๒)
(๖) เร่งปฏิรูประบบยุติธรรม ... (ข้อ ๖๓)
(๗) เร่งปฏิรูประบบตุลาการ ... (ข้อ ๖๔)
(๘) ดำ�เนินมาตรการต่อไปเพื่อประกันว่าข้อกล่าวหา ... (ข้อ ๖๖)
(๙) แก้ไขปัญหาการลอยนวลของผู้กระทำ�ความผิด ... (ข้อ ๖๙)
(๑๐) ประกันสิทธิของผู้เสียหายและครอบครัว ... (ข้อ ๗๑)
(๑๑) พิจารณาระบบการลงโทษทางเลือก ... (ข้อ ๗๖)
(๑๒) ประกันให้มีการแยกเด็กที่กระทำ�ความผิดออกจากผู้ใหญ่ ... (ข้อ ๗๙)
๒) สถานการณ์
๒.๑) สภาพปัญหาทั่วไป
กระบวนการยุติธรรมเป็นกระบวนการที่รัฐใช้กฎหมายเป็นเครื่องมือในการควบคุม
ความประพฤติและจัดการข้อพิพาทต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นของคนในสังคม เพื่อสร้างให้เกิดความยุติธรรมทางสังคม
ในการออกกฎหมายย่อมเป็นการจำ�กัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคล ดังนั้น การที่รัฐธรรมนูญให้การรับรอง
และคุ้มครองสิทธิของบุคคลไว้มิให้ถูกแทรกแซงโดยรัฐเกินความจำ�เป็นย่อมมีความสำ�คัญอย่างยิ่ง
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ได้คุ้มครองสิทธิของบุคคล
ในเรื่ อ งนี้ โดยกำ � หนดให้ รั ฐ จะต้ อ งดำ � เนิ น นโยบายพื้ น ฐานด้ า นกฎหมายและการยุ ติ ธ รรมในการดู แ ล
ให้ มี ก ารปฏิ บั ติ ��� ละบั ง คั บ การให้ เ ป็ น ไปตามกฎหมายอย่ า งถู ก ต้ อ ง รวดเร็ ว เป็ น ธรรม และทั่ ว ถึ ง
ตลอดจนการคุ้ ม ครองสิ ท ธิ แ ละเสรี ภ าพของบุ ค คลให้ พ้ น จากการล่ ว งละเมิ ด ทั้ ง โดยเจ้ า หน้ า ที่ ข องรั ฐ
และโดยบุคคลอื่น และต้องอำ�นวยความยุติธรรมแก่ประชาชนอย่างเท่าเทียม สิทธิในกระบวนการยุติธรรม
จึงเป็นการประกันสิทธิของบุคคลในกระบวนการยุติธรรมนับตั้งแต่ต้นทาง ได้แก่ การถูกจับกุม ค้น คุมขัง
จากเจ้าหน้าที่ตำ�รวจโดยชอบ การได้รับการสอบสวนด้วยความรวดเร็ว ถูกต้อง และเป็นธรรม การได้รับ
การพิจารณาสั่งคดีที่เป็นธรรมจากพนักงานอัยการ การพิจารณาพิพากษาคดีที่เป็นธรรมจากศาล สุดท้าย
จึงไปสู่สิทธิในกระบวนการยุติธรรมปลายทาง คือ การได้รับการปฏิบัติอย่างถูกต้องตามหลักสิทธิมนุษยชน
ของเจ้าหน้าที่ราชทัณฑ์ ทั้งนี้ แนวความคิดของการลงโทษเป็นการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำ�ผิดเพื่อให้กลับคืน
สู่สังคม ซึ่งเมื่อผู้กระทำ�ผิดพ้นโทษ บุคคลนั้นควรที่จะได้รับโอกาสให้กลับคืนสู่สังคมได้ตามปกติ มีอาชีพ
มีคุณภาพชีวิตที่ดี เพื่อป้องกันมิให้กลับไปกระทำ�ความผิดซ้ำ�
ที่ ผ่ า นมา ยั ง คงพบสถานการณ์ ที่ บุ ค คลไม่ ไ ด้ รั บ ความเป็ น ธรรม หรื อ ถู ก ละเมิ ด
สิทธิมนุษยชน อันเนื่องมาจากการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่ของรัฐในกระบวนการยุติธรรม โดยมี
59