รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๗
๓) การประเมินสถานการณ์
ในส่วนของเรื่องสิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจน
การพัฒนาอุตสาหกรรมและโครงการขนาดใหญ่ มักพบว่า การดำ�เนินโครงการของทั้งรัฐและเอกชนมิได้
เคารพสิทธิของชุมชนที่ได้รับการประกันตามรัฐธรรมนูญ ชุมชนไม่สามารถเข้าถึงและรับทราบข้อมูล
ข่าวสารที่เกี่ยวข้อง ไม่เปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในกระบวนการ หรือแม้ว่าจะได้รับข้อมูล แต่ก็ไม่
ครอบคลุมสาระสำ�คัญอย่างครบถ้วน เพียงพอ เข้าใจได้ ซึ่งจะทำ�ให้สามารถตัดสินใจและมีส่วนร่วมได้
อย่างมีความหมาย หลายโครงการมิได้มีการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมตรงตาม
เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ กระบวนการประเมินขาดความเป็นอิสระ และไม่ครบถ้วนเพียงพอตาม
หลักวิชาการ นอกจากนี้ ยังมีบางกรณีที่พบว่า เจ้าหน้าที่ของรัฐได้สนับสนุนการดำ�เนินโครงการที่ส่ง
ผลกระทบต่อชุมชน แม้ว่าโครงการเหล่านั้นอาจได้รับอนุญาตให้ดำ�เนินการได้ถูกต้องตามกฎหมาย
อนึ่ ง มี ข้ อ สั ง เกตว่ า โครงการขนาดใหญ่ ห ลายแห่ ง ในพื้ น ที่ เ ดี ย วกั น หรื อ ใกล้ เ คี ย งกั น เช่ น
ในพื้ น ที่ จั ง หวั ด ภาคใต้ สมควรมี ก ารประเมิ น ผลกระทบด้ า นสุ ข ภาพและสิ่ ง แวดล้ อ มร่ ว มกั น มากกว่ า
การดำ�เนินการแบบแยกส่วน เพื่อให้ทราบถึงผลกระทบที่แท้จริงโดยรวมต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
ของประชาชนในพื้นที่ หากมีการดำ�เนินโครงการเหล่านั้นครบถ้วนทั้งหมด รวมถึงควรมีการประเมิน
สิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment) ๔๘ ของพื้นที่ โดยเฉพาะ
ในพื้นที่ภาคใต้ ซึ่งมีศักยภาพสูงทั้งด้านการท่องเที่ยว และทรัพยากรทางทะเล
ในหลายกรณี ที่ มี ค วามจำ � เป็ น เร่ ง ด่ ว นในการแก้ ไขปั ญ หา หรื อ ยุ ติ ค วามเสี ย หายต่ อ สภาพ
แวดล้อมและสุขภาพของประชาชน พบว่า หน่วยงานของรัฐไม่สามารถเข้ามาดำ�เนินการตามอำ�นาจ
หน้าที่ได้อย่างทันท่วงที โดยมักจะมีข้อจำ�กัดจากระบบการดำ�เนินงานตามลำ�ดับชั้น รวมถึงมีการจัดการ
งบประมาณและบุคลากรที่ไม่เพียงพอ ยังขาดการวางแผน ซักซ้อม และการรับมือสถานการณ์ภัยพิบัติ
หรืออุบัติเหตุล่วงหน้า
ปัญหาสำ�คัญประการหนึ่งในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พบว่า มีการ
กระจุ ก ตั ว หรื อ รวมศู น ย�� อำ � นาจการตั ด สิ น ใจไว้ ที่ ห น่ ว ยราชการส่ ว นกลาง ไม่ ว่ า จะเป็ น การจั ด การ
ทรั พ ยากรป่ า ไม้ ที่ ดิ น แร่ และทรั พ ยากรทางทะเลและชายฝั่ ง รั ฐ จึ ง ควรกระจายอำ � นาจการจั ด การ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และชุมชนได้มีส่วนร่วม
ในการตัดสินใจอย่างเป็นรูปธรรม
๔๘ หมายถึง กระบวนการวิเคราะห์เชิงระบบเพื่อการประเมินผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้นจากการดำ�เนินระดับนโยบาย
แผนงาน และโครงการ (Policy, Plan and Programme: PPP) โดยมีจุดมุ่งหมาย เพื่อทำ�ให้ความยั่งยืนในทางสิ่งแวดล้อม
(Dalal-Clayton and Sadler 2005) การดำ�เนินการ SEA ต้องทำ�ตั้งแต่ก่อนการทำ�นโยบาย แผนงาน และโครงการ โดยมี
กระบวนการของการประเมินผลกระทบทั้งในแง่บวกและแง่ลบที่อาจเกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อม สังคม เศรษฐกิจ ตลอดจนการทำ�
ข้อเสนอทางเลือกต่าง ๆ รวมถึงทางเลือกของการไม่มีนโยบาย แผนงาน และโครงการ (No Action Alternative) การมีส่วนร่วม
ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholders) ในขั้นตอนต่าง ๆ จึงมีความสำ�คัญอย่างมากในกระบวนการ SEA ผลของการประเมิน
ควรต้องนำ�มาใช้ประกอบการตัดสินใจของผู้มีอำ�นาจหน้าที่ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมจาก <www.etm.sc.mahidol.ac.th/a14.
shtml> เข้าดูเมื่อวันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๘
105