บทที่ ๓ การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
๓) รายงานผลการตรวจสอบที่ ๗๗๕/๒๕๖๐ กรณีกล่าวอ้างว่าบุตรชาย (อายุ ๑๕ ปี) ถูกเจ้าหน้าทีต่ ำ� รวจกลัน่ แกล้ง
กล่าวหาและท�ำร้ายร่างกายในขณะจับกุม กสม. ได้ตรวจสอบแล้ว เห็นว่า ผลการตรวจของแพทย์พบบาดแผลลักษณะบวมช�ำ้
เป็นแนวยาวตามร่างกายของบุตรชายผู้ร้องหลายแห่ง ประกอบกับเมื่อถูกส่งตัวไปควบคุมที่ศูนย์แรกรับ สถานพินิจและ
คุ้มครองเด็กและเยาวชน กรุงเทพมหานคร เจ้าหน้าที่สถานพินิจฯ ได้ตรวจสภาพร่างกายก่อนรับตัวเข้าควบคุมและบันทึก
ผลการตรวจระบุว่าพบรอยช�้ำบริเวณหลัง สีข้าง และต้นขา จากพยานหลักฐานทั้งหมดที่ตรวจสอบได้น่าเชื่อว่าบาดแผล
ที่ตรวจพบเกิดขึ้นในระหว่างที่ผู้ถูกร้องท�ำการจับกุมและควบคุมตัวบุตรชายผู้ร้อง แม้จะอ้างว่าผู้ร้องหลบหนีท�ำให้ต้องใช้
ก�ำลังบังคับก็ตาม แต่เมือ่ น�ำร่องรอยสภาพบาดแผลทีป่ รากฏมาพิจารณา จึงเชือ่ ได้วา่ ร่องรอยบาดเจ็บทีเ่ กิดขึน้ น่าจะเกิดจาก
การใช้ก�ำลังที่เกินสมควรแก่กรณีในการควบคุมตัวบุตรชายผู้ร้องเพื่อมิให้หลบหนี อันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน
บุตรชายผู้ร้อง๕๐
๒. ในขั้นตอนหนึ่งของกระบวนการยุติธรรม ได้เกิดกรณีการเสียชีวิตระหว่างการควบคุมของหน่วยงานในกระบวนการ
ยุติธรรม เมื่อวันที่ ๓๐ สิงหาคม ๒๕๕๙ ผู้ต้องหาตามหมายจับศาลอาญาในคดีพิเศษที่ ๔/๒๕๕๘ ของส�ำนักคดีคุ้มครองผู้บริโภค
และสิ่งแวดล้อม ความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ ซึ่งอยู่ระหว่างการควบคุมของเจ้าพนักงานในห้องควบคุม
ของกรมสอบสวนคดีพิเศษ ได้ผูกคอในห้องควบคุมและได้เสียชีวิตที่โรงพยาบาล ต่อมาเมื่อวันที่ ๔ สิงหาคม ๒๕๖๐ ศาลอาญา
ได้มีการไต่สวนสาเหตุการตาย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา ๑๔๘ และมาตรา ๑๕๐ ซึ่งศาลวินิจฉัยเหตุ
และพฤติการณ์ที่ตายคือ สืบเนื่องมาจากการถูกของแข็งไม่มีคมกระแทก ตับแตก เลือดออกในช่องท้อง ร่วมกับการขาดอากาศ
หายใจจากการผูกคอท�ำให้ตาย โดยยังไม่ทราบว่าบุคคลใดเป็นผู้กระท�ำในระหว่างอยู่ในความควบคุมของเจ้าพนักงานซึ่งปฏิบัติ
ตามหน้าที่๕๑
๓. กระบวนการยุติธรรมในสภาวการณ์ใช้กฎหมายพิเศษ มีประเด็นการด�ำเนินกระบวนการยุติธรรม ตามประกาศ
คสช. ฉบับที่ ๓๗/๒๕๕๗ ฉบับที่ ๓๘/๒๕๕๗ และฉบับที่ ๕๐/๒๕๕๗ ซึ่งส่งผลให้พลเรือนต้องอยู่ในอ�ำนาจการพิจารณา
ของศาลทหาร ต่อมาได้มีค�ำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ ๕๕/๒๕๕๙ ให้พลเรือนที่กระท�ำความผิดดังกล่าวนับแต่วันที่ ๑๒ กันยายน
๒๕๕๙ อยู่ในอ�ำนาจการพิจารณาของศาลยุติธรรม พบว่า แม้จะมีค�ำสั่งฯ ที่ ๕๕/๒๕๕๙ แต่การด�ำเนินคดีในความผิดที่ได้
กระท�ำก่อนวันที่ ๑๒ กันยายน ๒๕๕๙ ยังคงอยูใ่ นอ�ำนาจของศาลทหาร เช่น กรณีของนายสุลกั ษณ์ ศิวรักษ์ หรือ “ส.ศิวรักษ์”
ได้ถกู กล่าวหาว่ากระท�ำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๑๒ ซึง่ ได้กระท�ำเมือ่ วันที่ ๕ ตุลาคม ๒๕๕๗ พนักงาน
สอบสวนมีความเห็นสั่งฟ้องต่อศาลทหาร และขณะนี้อยู่ระหว่างอัยการศาลทหารพิจารณาสั่งฟ้องต่อศาลทหาร๕๒ หรือ
เมื่อวันที่ ๑๗ ตุลาคม ๒๕๖๐ กรณีอัยการทหารยื่นฟ้องผู้ต้องหา ๘ คนในคดี “พูดเพื่อเสรีภาพ” ต่อศาลทหารมณฑล
ทหารบกที่ ๒๓ จังหวัดขอนแก่น ในข้อหาขัดค�ำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ ๓/๒๕๕๘ ชุมนุมทางการเมืองตั้งแต่ ๕ คนขึ้นไป ซึ่งศาล
มีค�ำสั่งรับฟ้อง๕๓
การประเมินสถานการณ์ ปัญหา และอุปสรรค
ในปี ๒๕๖๐ กสม. ยังคงได้รบั เรือ่ งร้องเรียนด้านสิทธิในกระบวนการยุตธิ รรมโดยมีการกล่าวอ้างว่าเจ้าหน้าทีข่ องรัฐ
กระท�ำการละเมิดสิทธิมนุษยชนมากกว่าสิทธิในด้านอื่น ๆ แม้ว่ารัฐได้มีความพยายามทั้งในด้านกฎหมาย นโยบาย
เพือ่ แปลงมาสูก่ ารปฏิบตั ขิ องเจ้าหน้าทีร่ ฐั เพือ่ ทีจ่ ะท�ำให้บคุ คลทุกคนเข้าถึงสิทธิในกระบวนการยุตธิ รรมได้อย่างเท่าเทียมกัน
๕๐ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่รายงานผลการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่ ๗๗๕/๒๕๖๐ ลงวันที่ ๗ กรกฎาคม ๒๕๖๐.
๕๑ ไทยพับลิกา้ . (๒๕๖๐). ศาลวินจิ ฉัยการตายคดี”ธวัชชัย อนุกลู ” อดีตเจ้าหน้าทีท่ ด่ี นิ จังหวัดพังงา ระบุ”มีผอู้ นื่ ท�ำให้เสียชีวติ ในขณะถูกควบคุม”. สืบค้นจาก https://thaipublica.org/2017/08/
tawatchai-anukul-4-8-2560/
๕๒ BBC. (๒๕๖๐). เลื่อนนัดฟังค�ำสั่งฟ้อง ส.ศิวรักษ์ คดีหมิ่นพระนเรศวรฯ. สืบค้นจาก www.bbc.com/thai/thailand-42262036
๕๓ ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน. (๒๕๖๐). ศาลทหารรับฟ้องคดี “พูดเพื่อเสรีภาพ” ศาลให้ประกันจ�ำเลย ๗ คน คนละหมื่นบาท. สืบค้นจาก www.tlhr2014.com/th/?p=5478
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 85
บทที่
๓