รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑ สิทธิของผู้ต้องขังในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ตามผู ้ ต ้ อ งขั ง ไปโดยอั ต โนมั ติ โดยเชื่ อ มโยงฐานข้อมูล ของเรื อ นจ� ำ เข้ า กั บ ฐานข้ อ มู ล ระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ การขึ้ น ทะเบี ย นสถานพยาบาล ในเรือนจ�ำให้เป็นหน่วยพยาบาลปฐมภูมิเพื่อดึงเข้าระบบ หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และการสร้างระบบส่งตัว ระหว่ า งสถานพยาบาลในเรื อ นจ� ำ กั บ โรงพยาบาล ๑๕๘ อย่ า งไรก็ ต าม ยั ง มี ผู ้ ต ้ อ งขั ง ในเรื อ นจ� ำ ร้ อ ยละ ๑๕ ของผู้ต้องขังทั่วไปทั้งหมดที่มีข้อก�ำจัดในการเข้าถึงการรับ บริ ก ารด้ า นสาธารณสุ ข เพราะเป็ น ผู ้ ไ ม่ มี ส ถานะ ทางทะเบียนราษฎร โดยเป็นคนไทยประมาณ ๓๐,๐๐๐ คน แ ล ะ ค น ต ่ า ง ด ้ า ว ป ร ะ ม า ณ ๑ ๔ , ๐ ๐ ๐ ค น ๑๕๙ ซึ่ ง กรมราชทั ณ ฑ์ กระทรวงยุ ติ ธ รรมได้ เ ชื่ อ มข้ อ มู ล ลายนิ้วมือของผู้ต้องขังในกรณีผู้ต้องขังคนไทยเทียบกับ ฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรของกรมการปกครอง กระทรวง มหาดไทย เพื่ อ แก้ ป ั ญ หาในกรณี ที่ ไ ม่ มี บั ต รประจ� ำ ตั ว ประชาชน นอกจากนี้ กรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม ได้ ร ่ ว มมื อ กั บ กรมสนั บ สนุ น บริ ก ารสุ ข ภาพ กระทรวง สาธารณสุข พัฒนาอาสาสมัครสาธารณสุขในกลุ่มผู้ต้องขัง ในเรือนจ�ำ (อสรจ.) (Prisoner Health Volunteer : PHV) โดยมี ห ลั ก สู ต รฝึ ก อบรมและพั ฒ นาศั ก ยภาพ ให้กบั กลุม่ ผูต้ อ้ งขังในเรือนจ�ำทีเ่ ป็นอาสาสมัครสาธารณสุข เพื่อเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการช่วยให้ผู้ต้องขังสามารถ เข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ใ นการรั บ บริ ก ารด้ า นสาธารณสุ ข ในเรื อ น จ� ำ ในกรณี ที่ ไ ม่ จ� ำ เป็ น ต้ อ งใช้ บุ ค ลากรทางการแพทย์ โดยตรง๑๖๐ ๔. การเข้าถึงสิทธิในการรับบริการด้านสุขภาพของกลุ่ม ผู้อยู่ร่วมกับเชื้อเอชไอวี/เอดส์ ประเทศไทยมีผู้ติดเชื้อ เอชไอวีประมาณ ๔๔๐,๐๐๐ คน๑๖๑ รัฐบาลได้ก�ำหนด แนวทางการป้องกันและแก้ปัญหาเพื่อหยุดยั้งการแพร่ ระบาดของเชื้อเอชไอวีไม่ให้กลายเป็นปัญหาสาธารณสุข โดยสร้ า งความเป็ น ธรรมและลดความเหลื่ อ มล�้ ำ ในการเข้าถึงบริการด้านสาธารณสุขของรัฐและการไม่เลือก ปฏิบัติต่อบุคคลกลุ่มดังกล่าว รวมถึงการให้ภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชนและภาคประชาสังคมมีส่วนร่วม ในการจั ด ระบบการดู แ ลและป้ อ งกั น โดยจั ด ท� ำ ยุ ท ธศาสตร์ แ ห่ ง ชาติ ว ่ า ด้ ว ยการยุ ติ ป ั ญ หาเอดส์ พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๗๓๑๖๒ รัฐบาลได้ตั้งเป้าหมายให้ผู้ติดเชื้อ ทราบสถานะตนเอง ผู ้ ติ ด เชื้ อ ได้ รั บ ยาต้ า นไวรั ส และ ผู้รับยากดปริมาณไวรัสลงได้ที่ร้อยละ ๙๐ ในแต่ละขั้นตอน ซึ่ ง ในปี ๒๕๖๐ มี ผ ลการด� ำ เนิ น การในแต่ ล ะขั้ น ตอน ในทุกระบบสิทธิของหลักประกันสุขภาพอยูท่ รี่ อ้ ยละ ๙๖.๕ ร้ อ ยละ ๘๓.๘ และร้ อ ยละ ๖๙.๔ ตามล� ำ ดั บ ๑๖๓ จาก สปสช. เร่งดันนโยบายแก้ปัญหาผู้ต้องขัง 1.2 แสนคน ไม่มีสิทธิรักษาพยาบาล, โดย ประชาไท, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก https://prachatai.com/journal/2018/07/77989 จาก สปสช. หนุน สธ. ยธ. ร่วมพัฒนาระบบสุขภาพผู้ต้องขังเข้าถึงสิทธิในการรักษาอย่างเหมาะสม, โดย ส�ำนักข่าว Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก, ๒๕๖๑. ๑๖๐ สืบค้นจาก www.hfocus.org/content/2017/07/14274 จาก กรม สบส. จับมือกรมราชทัณฑ์พัฒนา อสรจ. เป็นแกนน�ำสร้างสุขภาพดีในเรือนจ�ำทั่วประเทศ, โดย กระทรวงสาธารณสุข, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://hss.moph.go.th/show_topic.php?id=2264 ๑๖๑ จาก แนวคิดการรณรงค์วันเอดส์โลก ๑ ธันวาคม ๒๕๖๑, โดย ส�ำนักโรคเอดส์ วัณโรค และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://aidssti.ddc. moph.go.th/medias/view/125/550 ๑๖๒ จาก ยุทธศาสตร์แห่งชาติวา่ ด้วยการยุตปิ ญ ั หาเอดส์ พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๖๗๓, โดย ส�ำนักโรคเอดส์ วัณโรค และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://aidssti.ddc.moph.go.th/contents/view/1759 จาก รายงานการสร้างระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ประจ�ำปีงบประมาณ ๒๕๖๐, โดย ส�ำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก https://www.nhso.go.th/ frontend/page-about_result.aspx ๑๖๓ จาก กองทุนเอดส์บัตรทอง ปี 2560 ผู้ติดเชื้อเอชไอวีเข้าถึงรักษาเร็วขึ้นเพิ่มคุณภาพชีวิต, โดย ประชาไท, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก https://prachatai.com/journal/ 2017/05/76779 ๑๕๘ ๑๕๙ 98