รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑
๑. การเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ด ้ า นสุ ข ภาพของกลุ ่ ม เปราะบาง
(vulnerable) ประชากรกลุ ่ ม แรกที่ ยั ง ไม่ ส ามารถ
เข้าถึงสิทธิในการรับบริการสาธารณสุข คือ บุคคลที่อาศัย
ในประเทศไทยแต่ไม่มีบัตรประจ�ำตัวประชาชน และ/
หรื อ ไม่ มี ชื่ อ ในระบบทะเบี ย นราษฎร รวมถึ ง บุ ค คล
ที่เป็นกลุ่มคนไร้สัญชาติ รัฐได้มีนโยบายที่จะให้บุคคล
ที่ มี ป ั ญ หาสถานะและสิ ท ธิ ไ ด้ รั บ สิ ท ธิ ขั้ น พื้ น ฐาน
ด้ า นสาธารณสุ ข ที่ ค รอบคลุ ม ทั้ ง การสร้ า งเสริ ม สุ ข ภาพ
การป้องกันโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสุขภาพ
ซึ่งเป็นไปตามมติ ครม. เมื่อวันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๕๕๓
และเมื่อวันที่ ๑๖ เมษายน ๒๕๕๘ ครม. ได้มีมติให้สิทธิ
ดั ง กล่ า วแก่ ผู ้ มี ป ั ญ หาสถานะที่ ไ ด้ รั บ การส� ำ รวจ
เพื่อจัดท�ำทะเบียนประวัตเิ พิม่ เติม๑๔๗ แต่ยงั มีบคุ คลตกหล่น
จากการส�ำรวจหรือไม่มสี ถานะทางทะเบียนอีกจ�ำนวนหนึง่
ด้ ว ยเหตุ ต ่ า ง ๆ จึ ง ท� ำ ให้ ไ ม่ ส ามารถเข้ า ถึ ง บริ ก าร
สุขภาพได้๑๔๘ ส�ำหรับกลุ่มพระสงฆ์ที่ไม่มีบัตรประจ�ำตัว
ประชาชน ๑๔๙ กระทรวงสาธารณสุ ข ส� ำ นั ก งาน
หลักประกันสุขภาพแห่งชาติและมหาเถรสมาคม ส�ำนักงาน
พระพุทธศาสนาแห่งชาติ จะร่วมมือกับกรมการปกครอง
กระทรวงมหาดไทย ส� ำ รวจและขึ้ น ทะเบี ย นพระสงฆ์
และวั ด ให้ ค รอบคลุ ม ทั้ ง ประเทศ โดยจะเชื่ อ มโยงกั บ
บั ต รประจ� ำ ตั ว ประชาชนและระบบทะเบี ย นราษฎร
โดยคาดว่าในปี ๒๕๖๓ จะด�ำเนินการขึ้นทะเบียนพระสงฆ์
ทั่วประเทศประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ รูปให้แล้วเสร็จและ
จั ด ท� ำ บั ต รประจ� ำ ตั ว พระสงฆ์ เพื่ อ ให้ พ ระสงฆ์ ทั้ ง
ประเทศสามารถเข้าถึงสิทธิในการรับบริการสาธารณสุข
ของรัฐได้๑๕๐ นอกจากนี้ ยังพบว่า มีประชากรกลุม่ เปราะบาง
ซึ่ ง เป็ น กลุ ่ ม เสี่ ย งต่ อ การเกิ ด โรคระบาดที่ ส ามารถ
ป้ อ งกั น ด้ ว ยวั ค ซี น ได้ ยั ง ไม่ ส ามารถเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ
ในการรับการป้องกันและขจัดโรคติดต่อจากรัฐโดยไม่เสีย
ค่าใช้จ่าย ได้แก่ กลุ่มประชากรแรงงานเคลื่อนย้าย (ไทย/
ต่างด้าว) กลุ่มประชากรที่อาศัยในพื้นที่ที่ห่างไกลและ
ยากต่อการเข้าถึงบริการสาธารณสุข เช่น พื้นที่สูง พื้นที่
ชายแดน พื้นที่ทุรกันดาร เป็นต้น กลุ่มประชากรในพื้นที่
๓ จังหวัดชายแดนภาคใต้ รวมถึงกลุ่มประชากรที่มีระดับ
ความครอบคลุมการได้รับวัคซีนต�่ำกว่าเกณฑ์๑๕๑ ทั้งนี้
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขได้สนับสนุนโครงการวิจัย
เรือ่ ง “การศึกษาแนวคิดและแนวทางปฏิบตั เิ พือ่ ตอบสนอง
ต่อความต้องการด้านสุขภาพของประชากรกลุม่ เปราะบาง
ด ้ า น สุ ข ภ า พ ใ น ร ะ ดั บ พื้ น ที่ ข อ ง ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย ”
ซึ่งพบว่าการพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพที่ผ่านมา
ประสบความส�ำเร็จในด้านความครอบคลุมของประชากร
แต่ ป ระเด็ น ที่ ค วรให้ ค วามส� ำ คั ญ ต่ อ จากนี้ คื อ การ
เข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ข องประชากรกลุ ่ ม เปราะบาง ซึ่ ง รั ฐ
ควรมี น โยบายสาธารณะที่ ชั ด เจนในการตอบสนองต่ อ
ประชากรกลุ ่ ม นี้ แ ละแนวทางด� ำ เนิ น การอาจต้ อ งมี
รูปแบบที่หลากหลายเพื่อให้เหมาะกับบริบทที่แตกต่างกัน
ของแต่ ล ะพื้ น ที่ และตอบสนองความต้ อ งการ
ของกลุ่���ประชากรที่แตกต่างกันได้๑๕๒
๒. การเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ใ นการรั บ บริ ก ารสุ ข ภาพทางเพศ
และอนามัยเจริญพันธุ์ในกลุ่มวัยรุ่น รัฐบาลประกาศใช้
พระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์
๑๔๗
จาก คู่มือแนวทางการบริหารจัดการบุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิ ปีงบประมาณ ๒๕๖๑, โดย กองเศรษฐกิจสุขภาพและหลักประกันสุขภาพ ส�ำนักงานปลัดกระทรวง
สาธารณสุข, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://state.cfo.in.th/Portals/0/PUI%2060/แจ้งข่าวหน่วยงาน/04_แนวทางการด�ำเนินงาน%20ปี%2061%20แก้ไขวันที่%2025%20มค
%2061.pdf
๑๔๘
จาก เร่งคลีค่ ลายปัญหาคนมีสถานะ หาหลักฐานเชิงประจักษ์ทำ� นโยบายดูแลสุขภาพครอบคลุมคนไทยทุกกลุม่ , โดย ศูนย์ขา่ ว สปสช., ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://nhsonews.com/
index.php/news/content/338
๑๔๙
จาก สุรินทร์ส�ำรวจคนไทยไร้สิทธิ์ พบเหตุไม่แจ้งเกิด-พระ ทหารเกณฑ์ ชื่อถูกจ�ำหน่ายออกจากทะเบียนราษฎร์, โดย ประชาไท, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก https://prachatai.com/
journal/2018/08/78331
๑๕๐
จาก เร่งท�ำบัตรประจ�ำตัวพระสงฆ์ 40,000 รูป หนุนเข้าถึงสิทธิรักษา, โดย ส�ำนักข่าว Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.hfocus.org/content/
2018/06/15885
๑๕๑
จาก คนไทย 4 กลุม่ ยังไม่สามารถเข้าถึงวัคซีน อาจส่งผลโรคติดต่อทีป่ อ้ งกันได้ดว้ ยวัคซีนกลับมาระบาดใหม่ได้, โดย ไทยโพสต์, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.thaipost.net/main/detail/7772
๑๕๒
จาก วิจัย “ประชากรเปราะบาง” คนไทยที่ถูกลืม พร้อมแนะโอกาสพัฒนาหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าไทย “ให้สิทธิ-ที่เข้าถึง-มีคุณภาพ-และเป็นธรรม”, โดย สถาบันวิจัย
ระบบสาธารณสุข (สวรส.), ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.hsri.or.th/researcher/media/news/detail/7776
96