รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑
๒. ความเหลื่ อ มล�้ ำ ในการเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ท างการศึ ก ษา
ในส่ ว นความเหลื่ อ มล�้ ำ จากปั จ จั ย ทางกายภาพ
ในเชิงพื้นที่ มีแนวโน้มว่าเด็กในพื้นที่เขตเมืองจะมีโอกาส
ได้เข้าถึงสิทธิทางการศึกษามากกว่าเด็กในพืน้ ทีน่ อกเขตเมือง
โดยมี จ� ำ นวนปี ก ารศึ ก ษาเฉลี่ ย ของประชากรที่ สู ง กว่ า
เด็กและเยาวชนที่อาศัยในกรุงเทพมหานครและจังหวัด
ปริมณฑล รวมถึงจังหวัดที่เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ
ใ น แ ต ่ ล ะ ภ า ค จ ะ มี โ อ ก า ส ใ น ก า ร เ ข ้ า ถึ ง สิ ท ธิ
ทางการศึกษาที่ดีกว่าจังหวัดอื่น ๆ ในภาคเดียวกัน ๑๐๒
ส่วนความเหลื่อมล�้ำที่เกิดจากปัจจัยทางเศรษฐกิจ พบว่า
ในกลุม่ ประชากรเด็กทีม่ อี ายุตำ�่ กว่า ๑๘ ปี จ�ำนวน ๑๓.๘ ล้านคน
เป็นเด็กด้อยโอกาสไม่ต�่ำกว่า ๕ ล้านคน ในจ�ำนวนนี้
ร้อยละ ๘๐ เป็นเด็กยากจน๑๐๓ ในปี ๒๕๖๑ กองทุน
เพือ่ ความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับส�ำนักงาน
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ท�ำการส�ำรวจ
สถานะของนั ก เรี ย นยากจนและยากจนเป็ น พิ เ ศษ
ของประเทศไทยซึง่ มีแนวโน้มทีจ่ ะออกจากโรงเรียนกลางคัน
เพื่อจัดสรรเงินอุดหนุนช่วยเหลือเพิ่มเติม จากการส�ำรวจ
พบว่า มีนั ก เรี ย นยากจนและยากจนพิ เ ศษรวมทั้ ง สิ้ น
๑,๖๙๖,๔๓๓ คน (นักเรียนยากจน ๑,๐๗๕,๔๗๖ คน
และนักเรียนยากจนพิเศษ ๖๒๐,๙๓๗ คน) โดยภาคเหนือ
เป็ น ภู มิ ภ าคที่ มี นั ก เรี ย นยากจนพิ เ ศษหนาแน่ น ที่ สุ ด
โดยเฉพาะจั ง หวั ด ที่ เ ป็ น พื้ น ที่ สู ง และติ ด ชายแดน
จั ง หวั ด ที่ มี เ ด็ ก ยากจนพิ เ ศษมากที่ สุ ด ๑๐ อั น ดั บ แรก
ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ตาก นราธิวาส ยะลา น่าน สตูล
เชียงใหม่ ปัตตานี นครราชสีมา และมหาสารคาม๑๐๔
นอกจากนี้ การผิ ด นั ด ช� ำ ระหนี้ ข องผู ้ กู ้ เ งิ น กองทุ น เงิ น
ให้กู้ยืมเพื่อการศึกษาภายใต้พระราชบัญญัติกองทุนเงิน
ให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา พ.ศ. ๒๕๖๐ ที่มีเป็นจ�ำนวนมาก
ท� ำ ให้ รั ฐ ต้ อ งสนั บ สนุ น งบประมาณจ� ำ นวนที่ สู ง ขึ้ น
ให้ กั บ กองทุ น จนอาจท� ำ ให้ ก องทุ น ขาดความยั่ ง ยื น
ในทางการเงิ น และไม่ ส ามารถบรรลุ วั ต ถุ ป ระสงค์
ในการลดความเหลื่อมล�้ำอันเนื่องจากปัจจัยทางเศรษฐกิจ
ซึ่ ง น� ำ ไปสู ่ ก ารรอนโอกาสการเข้ า ถึ ง สิ ท ธิ ท างการ
ศึ ก ษาของนั ก เรี ย น/นั ก ศึ ก ษาที่ ข าดแคลนทุ น ทรั พ ย์
หรื อ ประสงค์ จ ะศึ ก ษาสาขาวิ ช าที่ เ ป็ น ความต้ อ งการ
ในการพัฒนาประเทศ หรือศึกษาสาขาขาดแคลน๑๐๕
แหล่งเดิม. โดยจ�ำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยของประชากรไทยอายุ ๑๕-๓๙ ปี มีจ�ำนวนปีการศึกษาเฉลี่ย ๑๑.๔ ปี ในเขตพื้นที่เทศบาล และ ๑๐.๒ ปี ในพื้นที่นอกเขตเทศบาล.
จาก สถานการณ์เด็กด้อยโอกาสในสังคมไทย, โดย กระทรวงสาธารณสุข, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.moph.go.th/index.php/news/read/1183
๑๐๔
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ใช้เกณฑ์การคัดกรองนักเรียนยากจนด้วยวิธีการวัดรายได้
ทางอ้อม (Proxy Mean Tests : PMT) พบว่า มีนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์การคัดกรองแบบ PMT ที่มีรายได้ครัวเรือนน้อยกว่า ๓,๐๐๐ บาทต่อคน/เดือน และมีภาระพึ่งพิง ที่อยู่อาศัย
ทรุดโทรม ไม่มียานพาหนะ เป็นเกษตรกรที่ไม่มีที่ดินท�ำกิน รวมทั้งหมด ๑,๖๙๖,๔๓๓ คน โดยแบ่งเป็นนักเรียนยากจน ๑,๐๗๕,๔๗๖ คน และนักเรียนยากจนพิเศษ ๖๒๐,๙๓๗
คน ซึ่งกลุ่มหลังเป็นกลุ่มที่ต้องได้รับการช่วยเหลือเร่งด่วน เพราะครอบครัวมีรายได้เฉลี่ยต่อคน ๑,๒๘๑ บาทต่อเดือน หรือเฉลี่ยวันละ ๔๒.๗ บาท เท่านั้น.
จาก เด็กยากจน 1.69 ล้านคน พวกเขาและเธออยู่ที่ไหน, โดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก www.eef.or.th/เด็กยากจน/
๑๐๕
จาก กองทุนกู้ยืมเพื่อการศึกษา ล้มหรือไม่ล้ม เงินงบประมาณจะต้องเอามาถมอีกแค่ไหน?, โดย ผศ.ดร.อานนท์ ศักดิ์รวิชญ์ และวสุรัตน์ กลิ่นหอมรื่น, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก
https://mgronline.com/daily/detail/9610000076769
๑๐๒
๑๐๓
84