การปฏิ รู ป การคุ ้ ม ครองผู ้ ไ ด้ รั บ ผลกระทบจาก
การกระทำ�ความผิดทางอาญา
การด�ำเนินงานของระบบการคุ้มครองผู้เสียหายที่ได้รับ
ผลกระทบจากการกระท�ำความผิดอาญาหรือจ�ำเลยใน
คดีอาญาที่ต่อมาศาลตัดสินว่าเป็นผู้บริสุทธิ์เป็นไปตาม
พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทน
และค่ า ใช้ จ ่ า ยแก่ จ� ำ เลยในคดี อ าญา พ.ศ. ๒๕๔๔ ๘
ซึ่งให้ความช่วยเหลือในลักษณะของตัวเงิน โดยตั้งแต่
ปี ๒๕๕๗ ถึงวันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๖๑ มีผู้ย่ืนค�ำขอที่เป็น
ผู้เสียหายจ�ำนวน ๖๖,๗๖๓ คน (ฐานความผิดต่อชีวิต
ร่างกาย เพศ และอื่น ๆ ตามล�ำดับ) มีผู้ยื่นค�ำขอที่เป็น
จ�ำเลยในคดีอาญา จ�ำนวน ๓,๒๐๗ คน (ฐานความผิด
ยาเสพติ ด ชี วิ ต และร่ า งกาย ทรั พ ย์ อื่ น ๆ และเพศ
ตามล� ำ ดั บ ) ที่ ผ ่ า นมามี ก ารปรั บ แก้ ก ฎหมายเพื่ อ ให้
การคุม้ ครองผูเ้ สียหายและจ�ำเลยมีความสะดวกและรวดเร็ว
มากขึน้ และในปี ๒๕๖๑ ส�ำนักงานกิจการยุตธิ รรมได้จดั ท�ำ
โครงการ “การติ ด ตามและประเมิ น ผลการบั ง คั บ ใช้
พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทน
และค่ า ใช้ จ ่ า ยแก่ จ� ำ เลยในคดี อ าญา พ.ศ. ๒๕๔๔” ๙
ในขณะเดี ย วกั น กรมคุ ้ ม ครองสิ ท ธิ แ ละเสรี ภ าพ
ได้ ศึ ก ษาวิ จั ย เรื่ อ งการพั ฒ นากฎหมายและมาตรการ
ในการช่วยเหลือผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิดสิทธิ
และเสรี ภ าพและจากการกระท� ำ ความผิ ด ทางอาญา
เพือ่ ให้สอดคล้องกับมาตรา ๒๕ วรรคท้าย ของรัฐธรรมนูญ
แห่ ง ราชอาณาจั ก รไทย พุ ท ธศั ก ราช ๒๕๖๐ และ
แผนการปฏิ รู ป ระบบการคุ ้ ม ครองผู ้ ไ ด้ รั บ ผลกระทบ
จากการกระท� ำ ความผิ ด ทางอาญาของสภาขั บ เคลื่ อ น
การปฏิ รู ป ประเทศตลอดจนมาตรฐานสากล โดยได้ มี
การจัดท�ำร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองช่วยเหลือผู้ได้รับ
ความเสี ย หายในคดี อ าญา พ.ศ. .... ที่ มี วั ต ถุ ป ระสงค์
เพื่ อ คุ ้ ม ครองสิ ท ธิ ข องผู ้ ไ ด้ รั บ ความเสี ย หายในคดี อ าญา
เช่ น สิ ท ธิ ที่ จ ะได้ รั บ ทราบข้ อ มู ล ความคื บ หน้ า ของคดี
สิทธิที่จะได้ รั บ การคุ ้ ม ครองความปลอดภั ย ระหว่ า ง
การด�ำเนินคดี และสิทธิทจ่ี ะได้รบั การเยียวยาความเสียหาย
นอกเหนือจากการเยียวยาด้านการเงิน เป็นต้น๑๐
การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ในการขอปล่อยชัว่ คราวยังไม่มคี วามทัว่ ถึง หน่วยงานภาครัฐ
ในฐานะที่เป็นหน่วยงานในการให้บริการประชาชน อาทิ
ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ สถานีต�ำรวจตามพื้นที่ต่าง ๆ
ส�ำนักงานอัยการ กรมราชทัณฑ์ และศาล น่าจะเป็น
หน่ ว ยงานหลั ก ในการประชาสั ม พั น ธ์ ใ ห้ ผู ้ ต ้ อ งหา
หรื อ จ� ำ เลยทราบถึ ง สิ ท ธิ ใ นการขอรั บ ความช่ ว ยเหลื อ
จากส�ำนักงานกองทุนยุติธรรม นอกจากนี้ ยังควรผลักดัน
ให้ใช้หนังสือรับรองแทนการช�ำระเงินของส�ำนักงานกองทุน
ยุ ติ ธ รรมเพื่ อ เป็ น หลั ก ประกั น ในการขอปล่ อ ยชั่ ว คราว
ผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยทั้งในชั้นพนักงานสอบสวน พนักงาน
อั ย การ ศาล หรื อ ผู ้ มี อ� ำ นาจในการปล่ อ ยชั่ ว คราว ๖
ทั้ ง นี้ สถาบั น วิ จั ย และพั ฒ นารพี พั ฒ นศั ก ดิ์ ส� ำ นั ก งาน
ศาลยุติธรรมได้มีโครงการวิจัยเรื่อง “การน�ำวิทยาการ
บริหารความเสี่ยงในเชิงพฤติกรรมศาสตร์มาใช้เพื่อเพิ่ม
ประสิทธิภาพในการปล่อยชั่วคราว” เพื่อหาข้อบ่งชี้ต่าง ๆ
ที่แสดงว่าผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยที่มีแนวโน้มที่จะหลบหนี
ในระหว่ า งปล่ อ ยชั่ ว คราว โดยอาศั ย การวิ เ คราะห์
ทางพฤติ ก รรมศาสตร์ แ ละศาสตร์ ว ่ า ด้ ว ยความเสี่ ย ง
เพื่อน�ำมาใช้ประกอบการพิจารณาปล���อยชั่วคราวด้วย๗
บทที่ ๒
รายงานผลการประเมินสถานการณ์ดา้ นสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑
จาก หนังสือส�ำนักงานปลัดกระทรวงยุตธิ รรม ด่วนทีส่ ดุ ที่ ยธ ๐๒๑๐๖/๒๙๖๔ ลงวันที่ ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๑ เรือ่ ง ขอจัดส่งข้อมูลเพือ่ ประกอบการจัดท�ำรายงานผลการประเมิน
สถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๖๑.
๗
จาก การสัมมนารับฟังความคิดเห็น โครงการวิจัย เรื่อง “การน�ำวิทยาการบริหารความเสี่ยงในเชิงพฤติกรรมศาสตร์มาใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปล่อยชั่วคราว”,
โดย ส�ำนักงานศาลยุติธรรม, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://www.iprd.coj.go.th/doc/data/iprd/iprd_1516605803.pdf
๘
จาก สรุปผลการด�ำเนินงานสิทธิมนุษยชนทีส่ ำ� คัญของประเทศไทยภายใต้รฐั บาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ระหว่างปี ๒๕๕๗ – ๒๕๖๑, โดย กระทรวงยุตธิ รรม
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ, ๒๕๖๑. สืบค้นจาก http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_10/2561/st260625611431.pdf
๙
จาก หนังสือมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ ที่ นต.๐๔๐๕(๑)/ว.๓๑/๒๕๖๑ ลงวันที่ ๑๓ กรกฎาคม ๒๕๖๑ เรื่อง ขอเชิญประชุมให้ความเห็นเกี่ยวกับพระราชบัญญัติค่าตอบแทน
ผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จ�ำเลยในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๔, ๒๕๖๑.
๑๐
จาก เอกสารประกอบการประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นเรื่อง แนวทางการพัฒนากฎหมายและมาตรการในการช่วยเหลือผู้ได้รับความเสียหายจากการละเมิดสิทธิและเสรีภาพ
และจากการกระท�ำผิดทางอาญา, โดย กระทรวงยุติธรรม กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ และส�ำนักงานศูนย์วิจัยและให้ค�ำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๖๑. สืบค้น
จาก http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_5/2561/12.2.61v.pdf
๖
49