• เสรีภาพในการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธ (มาตรา ๔๔) • เสรีภาพในการจัดตั้งพรรคการเมือง (มาตรา ๔๕) • สิทธิของผู้บริโภค (มาตรา ๔๖) • สิทธิในการได้รับบริการสาธารณสุข (มาตรา ๔๗) • สิทธิของมารดา (ก่อนและหลังคลอดบุตร) สิทธิของบุคคลที่อายุเกิน ๖๐ ปี และบุคคลยากไร้ (มาตรา ๔๘) • การห้ า มใช้ สิ ท ธิ แ ละเสรี ภ าพในการล้ ม ล้ า งระบอบประชาธิ ป ไตยอั น มี พ ระมหากษั ต ริ ย ์ ทรงเป็นประมุข (มาตรา ๔๙) หมวดที่ ๕ หน้าท่ี่ของรัฐ • การใดที่ รั ฐ ธรรมนู ญ บั ญ ญั ติ ใ ห้ เ ป็ น หน้ า ที่ แ ละรั ฐ ถ้ า เพื่ อ ให้ เ กิ ด ประโยชน์ แ ก่ ป ระชาชน (มาตรา ๕๑-๖๓) เป็ น สิ ท ธิ ข องประชาชนและชุ ม ชนที่ จ ะติ ด ตามและเร่ ง รั ด ให้ รั ฐ ด� ำ เนิ น การ รวมทั้ ง ฟ้ อ งร้ อ งหน่ ว ยงานเพื่ อ จั ด ให้ ป ระชาชนหรื อ ชุ ม ชนได้ รั บ ประโยชน์ นั้ น ๆ (มาตรา ๕๑) [เชื่อมโยงกับมาตรา ๔๑ และ ๔๓] • การจัดการศึกษาภาคบังคับแบบให้เปล่า ๑๒ ปี (มาตรา๕๔) • การบริการสาธารณสุขให้มีคุณภาพและมีมาตรฐานสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง (มาตรา ๕๕) • การจัดทําสาธารณูปโภคพื้นฐาน (มาตรา ๕๖) • การรั ก ษาดู แ ลจารี ต ท้ อ งถิ่ น อั น ดี ง าม การจั ด การบํ า รุ ง ใช้ ป ระโยชน์ ท รั พ ยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน และการส่งเสริมให้บุคคล และ ชุมชนมีส่วนร่วม และได้รับประโยชน์ (มาตรา ๕๗) [เชื่อมโยงกับมาตรา ๔๓] • การด�ำเนินการใดของรัฐหรือที่รัฐจะอนุญาตให้ผู้ใดด�ำเนินการ ถ้าการนั้นอาจมีผลกระทบ ต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิง่ แวดล้อม สุขภาพอนามัย คุณภาพชีวติ ของประชาชนหรือชุมชนหรือ สิง่ แวดล้อมอย่างรุนแรง รัฐต้องด�ำเนินการให้มกี ารศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิง่ แวดล้อม และสุขภาพ และจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและประชาชนและชุมชน เพือ่ น�ำมาประกอบการพิจารณา ในการด�ำเนินการหรืออนุญาต รัฐต้องระมัดระวังให้เกิดผลกระทบน้อยทีส่ ดุ และต้องด�ำเนินการให้มกี ารเยียวยา ผูท้ ไี่ ด้รบั ผลกระทบอย่างเป็นธรรมโดยไม่ชกั ช้า (มาตรา ๕๘) • การเปิดเผยข้อมูลหรือข่าวสารสาธารณะในครอบครองของหน่วยงานรัฐ (มาตรา ๕๙) • การรักษาทรัพยากรคลื่นความถี่ (มาตรา ๖๐) • การกําหนดมาตรการและกลไกในการคุ้มครองผู้บริโภค (มาตรา ๖๑) หมวดที่ ๖ แนวนโยบายแห่งรัฐ • การตรากฎหมายและนโยบายการบริหารราชการแผ่นดิน (มาตรา ๖๔) (มาตรา ๖๔- ๗๘) • รัฐพึงจัดให้มยี ทุ ธศาสตร์ชาติเป็นเป้าหมายการพัฒนาประเทศอย่างยัง่ ยืน ตามหลักธรรมาภิบาล โดย การจัดท�ำต้องมีบทบัญญัตเิ กีย่ วกับการมีสว่ นร่วมและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน (มาตรา ๖๕) • การสร้างสัมพันธภาพกับนานาชาติโดยยึดหลักความเสมอภาคและคุม้ ครองประโยชน์ของชาติ (มาตรา ๖๖) • การอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนาและศาสนาอื่น (มาตรา ๖๗) • การบริหารกระบวนการยุตธิ รรมอย่างมีประสิทธิภาพ เป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบตั ิ ประชาชนเข้าถึง ได้สะดวก รวดเร็ว ไม่เสียค่าใช้จา่ ยสูงเกินสมควร คุม้ ครองเจ้าหน้าทีม่ ใ�� ห้แทรกแซงการปฏิบตั หิ น้าที่ และการช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ผยู้ ากไร้/ด้อยโอกาส (มาตรา ๖๘) • การส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและศิลปะวิทยาการเพื่อความเข้มแข็ง ของสังคม และเสริมสร้างความสามารถของคนในชาติ (มาตรา ๖๙) • การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ (มาตรา ๗๐) • การเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัว การมีทอี่ ยูอ่ าศัยอย่างเหมาะสม ดูแลสุขภาพ ส่งเสริมและ พัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้เป็นพลเมืองทีด่ ี การช่วยเหลือเด็ก เยาวชน สตรี ผูส้ งู อายุ คนพิการ ผูย้ ากไร้ และผูด้ อ้ ยโอกาส ในการจัดสรรงบประมาณต้องค�ำนึงถึงความจ�ำเป็นและความต้องการทีแ่ ตกต่างกัน ของเพศ วัย และสภาพของบุคคลเพือ่ ความเป็นธรรม (มาตรา ๗๑) บทนำ� รายงานผลการประเมินสถานการณ์ดา้ นสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๑ 39