บทที่ 1
บทนา
1.1
หลักการและเหตุผล
เพื่อจัดทาแผนปฏิบัติการแห่งชาติว่าด้ว ยธุรกิจและสิทธิมนุษยชน มีความจาเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องจัด
ทาการศึกษาข้อมูลฐานและการวิเคราะห์ช่องว่าง (national baseline study and gap analysis) ระหว่าง
กลไกคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในประเทศที่มีอยู่กับข้อกาหนดในหลักการชี้แนะเรื่องสิทธิมนุษยชนสาหรับธุรกิจ
(UN Guiding Principles on Business and Human Rights หรือ UNGP) เพื่อสร้างฐานที่น่าเชื่อถือและ
โปร่งใส วางหมุดหมาย (milestones) เชิงกลยุทธ์ที่ชัดเจน ตรวจสอบว่า กลไกคุ้มครองสิทธิมนุษยชนใน
ประเทศเพียงพอต่อข้อกาหนดใน UNGP หรือไม่อย่างไร มีช่องว่างในประเด็นใดบ้าง มีมาตรการใดที่ยังไม่มี
หรือมีไม่เพียงพอ (สฤณี, 2559)
ในแง่นี้ หลักการ UNGP ตามกรอบแนวคิดของคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (United
Nations Human Rights Council หรือ UNHRC) ได้มีการวางกรอบแนวคิดทางด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชน
บน 3 เสาหลัก (United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, 2011) ได้แก่
1. การป้องกัน (Protect) – ภาครัฐมีหน้าที่ในการป้องกันการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยบุคคลที่สาม
2. การเคารพ (Respect) – ภาคธุรกิจมีหน้าที่ในการเคารพสิทธิมนุษยชน
3. การเยียวยา (Remedy) – การขยายขอบเขตการเข้าถึงให้ผู้ที่ถูกละเมิดทางด้านสิทธิมนุษยชน
สามารถเข้าถึงกระบวนการเยียวยา ทั้ง ในรูปแบบที่ผ่านกระบวนการยุติธรรม และการดาเนินคดีในศาล และ
รูปแบบที่อยู่นอกเหนือจากกระบวนการยุติธรรมทางศาล เช่น กระบวนการไกล่เกลี่ยนอกศาล
โดยแนวทางในการจัดทาการประเมินข้อมูลพื้นฐานฯ ที่สาคัญคือ “การระบุเนื้อหาของการดาเนินการ
ตามหลักการชี้แนะเรื่องสิทธิมนุษยชนสาหรับธุรกิจ หรือ UN Guiding Principles on Business and
Human Rights: Implementing the United Nation “Protect, Respect and Remedy” Framework
(UNGP) และช่องว่างที่เกิดขึ้นตามหลักการ UNGP ภายใต้เสาหลักที่ 1 (Protect) และเสาหลักที่ 3
(Remedy) ”
ดังนั้น สานักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) จึงเห็นควรให้มีโครงการศึกษาวิจัยเรื่อง
“การประเมินข้อมูลพื้นฐานระดับชาติด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชน (National Baseline Assessment on
Business and Human Rights) : นโยบาย กฎหมาย และมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนของประเทศ” ขึ้น
เพื่อศึกษาและวิเคราะห์ช่องว่างที่เกิดขึ้นของนโยบาย กฎหมาย และมาตรการต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการลงทุนของ
ประเทศ ตามหลักการ UNGP ทั้งเสาหลักที่ 1 (Protect) และเสาหลักที่ 3 (Remedy) ว่านโยบาย กฎหมาย
และมาตรการต่ า ง ๆ เหล่ า นั้ น เป็ น อุ ป สรรคหรื อ เอื้ อ ให้ ภ าคธุ ร กิ จ เคารพสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน และจั ด ท าเป็ น
ข้อเสนอแนะ มาตรการ หรือแนวทางในการส่งเสริมให้การลงทุนของภาคธุรกิจเคารพสิทธิมนุษยชนและมีการ
เยียวยา���ี่มีประสิทธิผลหากมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนเกิดขึ้น ตลอดจนใช้สนับสนุนการทางานตามกฎหมาย
ของ กสม. ในการตรวจสอบเรื่องร้องเรียน การเฝ้าระวังสถานการณ์สิทธิมนุษยชน และการเสนอแนะมาตรการ
หรือแนวทางในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน
1