2.7
สิทธิผู้บริโภค
ช่องว่างปัจจุบัน
1. ปัญหาประเภทอสังหาริมทรัพย์และที่อยู่อาศัย เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นจานวนมาก และมีมูลค่าที่สูง
โดยสถิติจาก สคบ. พบว่าเรื่องร้องเรียน 3 อันดับแรกจะมีสัดส่วนสูงถึงระดับร้อยละ 80 ของจานวนเรื่อง
ร้องเรียนทั้งหมด โดยเป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับ อาคารชุด บ้านจัดสรร และอพาร์ทเมนต์/หอพัก/ห้องเช่า/บ้านเช่า
2. ปัญหาประเภทสินค้าอุปโภค/บริโภค ซึ่งมีจานวนเรื่องร้องเรียนจานวนมาก แต่มักจะเป็นเรื่องที่
มูลค่าทางเศรษฐกิจไม่สูงมากนัก แต่จะมีลักษณะที่ ค่อนข้างจะกระจายไปตามกลุ่ม สินค้าที่หลากหลาย โดยมี
หมวดที่สาคัญ คือ สินค้าบริ โภค เครื่องมือสื่อสาร เครื่องสาอาง/เวชสาอาง เครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์ไฟฟ้า
เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม อุปกรณ์คอมพิว เตอร์ เฟอร์นิเจอร์ ธุรกิจขายตรง เครื่องประดับ ประเภทของปัญหาที่พบ
เจอ จะมีรูปแบบที่คล้ายคลึงกันคือ สั่งซื้อสินค้าแล้วไม่ได้รับสินค้า สินค้ามีการโฆษณาเกิ นจริงหรือผิดไปจาก
ฉลากที่ระบุ สินค้าชารุดไม่ได้มาตรฐาน
3. ปัญหาการขาดองค์กรอิสระที่จะเป็นตัวแทนหลักของผู้บริโภค โดยในปัจจุบัน ภาครัฐได้มีการออก
พระราชบัญญัติการจัดตั้งสภาองค์กรของผู้บริโภค พ.ศ. 2562 แต่มีข้อวิจารณ์ว่าไม่ได้เกิดจากกระบวนการมี
ส่วนร่วมอย่างแท้จริง ซึ่งอาจจะทาให้กลุ่มตัวแทนที่ได้ไม่สะท้อนความต้องการผู้บริโภคอย่างแท้จริง จึงควรที่
จะมีการปรับปรุงกฎหมายให้มีตัวแทนจากฝ่ายผู้บริโภคขึ้น โดยยึดเอาแนวทางจากร่าง พ.ร.บ. ที่กลุ่ มตัวแทน
ภาคประชาชนนาเสนอ
4. ความเหลื่อมล้าระหว่างการรับรองสิทธิผู้บริโภคของไทยและในระดับสากล โดยหากพิจารณาถึง
การรับรองสิทธิของผู้บริโภคของไทยเทียบกับระดับสากล โดยหลักประกอบด้วย (1) สิทธิที่จะได้รับสินค้าและ
บริการที่จาเป็นในการดารงชีวิต (2) สิทธิที่จะแสดงความคิดเห็นในฐานะตัวแทนผู้บริโภคเพื่อให้ได้รับประโยชน์
ที่พึงได้ รวมทั้งกาหนดหลักเกณฑ์ร่วมกับรัฐบาลในการบริหารจัดการ (3) สิทธิที่จะได้รับความรู้และไหวพริบ
อันจาเป็นต่อการบริโภคอย่างเท่าทัน (4) สิทธิที่จะดารงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี และยังชีพได้อย่างปลอดภัย
5. ช่องโหว่ของกฎหมายผู้บริโภคในบางประเด็นที่สาคัญ ประกอบด้วย (1) การออกกฎหมายความรับ
ผิดต่อสินค้าบกพร่อง (2) การพัฒนากลไกการเยียวยาข้ามแดน (3) การพัฒนากลไกการไกล่เกลี่ยแบบออนไลน์
6. ปัญหามาตรฐานอาหาร ซึ่งในปัจจุบันพบปัญหาในเรื่องของมาตรฐานอาหารที่ค่อนข้า งเยอะ ทั้งที่
เป็นอาหารในหาบเร่ แผงลอย ร้านขายสินค้าที่ระลึก ตลอดจนอาหารและเครื่องดื่มสมัยใหม่กลับพบว่ามีการใช้
สารที่ไม่เหมาะสมกับสุขภาพในปริมาณที่มาก นอกจากนี้ การซื้อขายสินค้าออนไลน์ในปัจจุบันมีแนวโน้มจะ
เพิ่มมากขึ้น และมีธุรกรรมจานวนมากที่เป็นการค้าขายข้ามพรมแดนด้วย
7. ปัญหาที่เกิดขึ้นกับสินค้าอัจฉริยะ ในปัจจุบันสินค้าอัจฉริยะได้เข้ ามามีบทบาทต่อชีวิตของผู้บ ริโภค
มากยิ่ งขึ้น แต่ในขณะเดีย วกัน สิ นค้าอัจฉริยะก็ได้มีการเก็บรวบรวมข้อมูล ต่าง ๆ ของผู้บริโ ภคเอาไว้ด้ว ย
เช่นเดียวกัน อาจเป็นเหตุให้เกิดการละเมิดสิทธิของผู้บริโภคในด้านความเป็นส่วนตัวได้
กลไกที่ควรจะเป็น
1. รับรองสิทธิผู้บริโภคเพิ่มเติมให้ชัดเจนตามหลักสากล โดยเพิ่มสิทธิอีก 4 สิทธิ ได้แก่ (1) สิทธิที่จะ
ได้รับ สิน ค้าและบริ การที่จาเป็ นในการดารงชีวิต อันได้แก่ อาหารปลอดภัย ที่อยู่อาศัย การเข้าถึงบริการ
การศึกษาและสาธารณสุข (2) สิทธิที่จะแสดงความคิดเห็นในฐานะตัวแทนผู้บริโภคเพื่อให้ได้รับประโยชน์ที่พึง
ได้ (3) สิทธิที่จะได้รับความรู้และไหวพริบอันจาเป็นต่อการบริโภคอย่างเท่าทัน เป็นสิทธิที่จะได้รับความรู้ที่ควร
14