Whakarāpopototanga matua Ko te kaupapa o tēnei pūrongo matapaki he toro haere i tā Te Ao Māori titiro ki ngā āhuatanga o te papanga i roto i te horopaki o te Uiuinga Wharenoho a Te Kāhui Tika Tangata (HRC) mō te whakarato mōtika ki tētahi whare tōtika. I kīia ko te papanga he papanga whaitake i te pūrongo tuatahi a Te Kāhui Tika Tangata i te tau 2021, kāore anō i toro i ngā tirohanga Ao Māori i taua wā. Ko te hiahia kia noho te pūrongo matapaki mō te titiro a Te Ao Māori ki te papanga hei pūtake mō tētahi huarahi me ngā hoa rangapū mō te papanga inarā i te rāngai wharenoho. Ko te whāinga roa o tēnei matapakitanga, ko te ū ki Te Tiriti o Waitangi (“Te Tiriti”) i te rāngai wharenoho. He kaupapa whakapū te Tino Rangatiratanga ki tēnei matapakitanga, arā ko Ngāi Māori e mahi ana mō Ngāi Māori i roto i ngā take e hāngai ana ki a Ngāi Māori, mā te hautūtanga Māori. Ka tautohua ko te papanga Ao Māori he tikanga whai hua mauroa o te tikanga Māori, tae atu ai ki te mārama o te take, te whai kawenga me te papanga, ko te whai wāhi me te whakatau ngātahi, me ngā pūnaha paremata. Hei āpiti atu, ko te tikanga o te kawa tētahi o ngā uara taketake o te marae, ā, he ariā hei āwhina pea ki te tautuhi i aua āhuatanga o te wharenoho Māori e kore e taea te whiriwhiri. He rerekē te whakahaere i te tikanga Māori me te kawa i waenga i tēnā iwi, i tēnā hapū, ā, ina whakamahia ana, he āhuatanga tautoko pātahi, ka whakaurua ki ngā mātāpono me ngā uara, e hāngai ana hoki ki te horopaki. Hei āwhina i ngā kōrerorero mō te hunga, te wāhi rānei e noho papanga ana, ka whakamahia ētahi tauira ki te tautohu i ngā matapakitanga o te wā mō te papanga a Ngāi Māori ki a Ngāi Māori anō, mō te papanga a te Kāwana ki a Ngāi Māori, mō te papanga a te Kāwana ki ngā 4 Tāngata Tiriti me te papanga a Ngāi Māori ki te Kāwanatanga. Ka tautohua ngā kōwhiringa e urupare ana ki Te Tiriti. Kei roto i ērā ko te tauira i whakawhanakehia mō Te Aka Whai Ora, me ētahi atu marohi mō ngā āhuatanga rerekē o te papanga pātahi me te mana motuhake. Kei te rapua ināianei ngā whakahokinga kōrero hei hāpai i tēnei matapakitanga. Ko te arotahi o tēnei toronga, he whakawhanake i te māramatanga pai ake ki ngā āhuatanga o te papanga o Ngāi Māori ki a Ngāi Māori anō. Ka whakaratoa ētahi tauira o ngā anga mana urungi ā-hanganga me ngā tukanga e pai ake ai pea te papangatanga ki a Ngāi Māori ā-hapori, ā-rohe, ā-motu hoki, hei tautohu i ngā tauira āwhina mō te anamata. E rua ngā tauira nō tāwāhi kua whakaurua ki tēnei matapakitanga. Ko ngā kitenga e whai ana ki te āwhina i te aronga whānui o ngā mahi mō te papangatanga i te rāngai wharenoho ko: • Ko te pūtake o te papangatanga Ao Māori ko ngā tikanga Māori, e haere ngātahi ana me te kaupapa, te kawa, te kaitiakitanga, te whakapapa, te wairuatanga me te mātauranga Māori, ā, ka hāngai ki te horopaki. • Ko te mōhiotanga e haere tahi ana ngā uara o Te Ao Māori me ngā mātāpono e noho nei ngā mahi papanga, ka noho hei kaupapa whakapū i ngā mahi whakatau take mō te wharenoho Māori ā muri ake. • Kei te hiahiatia ētahi tukanga whai take mō te papangatanga i te taiao Kāwana. • Tērā anō ngā mahi e hiahiatia ana mō te tukanga pai mō ngā wāhi e hono ai te Kāwanatanga me te Rangatiratanga, tae atu ki te papangatanga pātahi me ngā hua ki ngā rōpū. • Inā he nui ake te mana motuhake me ngā Te Kāhui Tika Tangata New Zealand Human Rights Commission Housing Inquiry

اختر الفقرة المستهدفة3