ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ บทคัดย่อ หลักความเสมอภาคหรือหลักความเท่าเทียมกัน เป็นหลักส�ำคัญซึง่ ได้รบั การรับรองในกฎหมายสิทธิมนุษยชน ระหว่างประเทศและกฎหมายประเทศต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม มีพฤติกรรมบางอย่างซึ่งส่งผลเป็นอุปสรรคขัดขวางต่อ หลักความเสมอภาคหรือหลักความเท่าเทียมกัน นั่นคือ “การเลือกปฏิบัติ” ซึ่งมีลักษณะที่สัมพันธ์กับ “เหตุแห่งการ เลือกปฏิบัติ” เช่น เพศ เชื้อชาติ ศาสนา เป็นต้น โดยการเลือกปฏิบัติอาจเกิดขึ้นในมิติต่าง ๆ ของการด�ำเนินชีวิตใน สังคม เช่น มิติของการจ้างแรงงานและการประกอบอาชีพ มิติของการบริการภาครัฐหรือภาคเอกชน เป็นต้น อย่างไร ก็ตาม ประเด็นปัญหาหลักของการวิจัยนี้ คือ กฎหมายเกี่ยวกับการห้ามเลือกปฏิบัติของไทยปัจจุบันมีความเหมาะสม และครอบคลุมการเลือกปฏิบัติกรณีต่าง ๆ หรือไม่ การศึกษาวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งมีขอบเขตครอบคลุม การศึกษากฎหมายไทยที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เปรียบเทียบกับกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ และกฎหมาย ต่างประเทศ เช่น สหภาพยุโรป แอฟริกาใต้ สวีเดน ฟินแลนด์ แคนาดา ออสเตรเลีย สิงคโปร์ มาเลเซีย อินเดีย สหรัฐอเมริกา เป็นต้น ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การเลือกปฏิบัติมีความหมายและขอบเขตแตกต่างกันในหลายบริบท งานวิจัยนี้ น�ำปัจจัยเชิงความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยสองประการ คือ เหตุแห่งการเลือกปฏิบตั ิ และมิตขิ องการเลือกปฏิบตั ิ ประกอบ กั บ ปั จ จั ย อื่ น ในการพิ จ ารณาการเลื อ กปฏิ บั ติ ต ามหลั ก กฎหมายสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนระหว่ า งประเทศและกฎหมาย ต่างประเทศมาสร้างกรอบแนวคิดอันท�ำให้สามารถจ�ำแนกการเลือกปฏิบัติตามกฎหมายสิทธิมนุษยชนกับการเลือก ปฏิบัติในกรอบกฎหมายอื่นหรือในมิติอื่น นอกจากนี้ ยังพบว่า ล�ำพัง “การปฏิบัติที่แตกต่างกัน” ยังอาจไม่ใช่การเลือก ปฏิบตั ติ ามนัยของกฎหมายสิทธิมนุษยชน ทัง้ นี้ ยังต้องมีการน�ำปัจจัยอืน่ มาประกอบการพิจารณาด้วย ในส่วนของการเลือก ปฏิบตั ติ ามกฎหมายสิทธิมนุษยชนนัน้ ผลการวิจยั ชีใ้ ห้เห็นว่า กฎหมายไทยทีเ่ ป็นอยูใ่ นปัจจุบนั แม้วา่ มีกฎหมายเฉพาะ หลายฉบับที่วางหลักเกี่ยวกับการห้ามเลือกปฏิบัติ แต่ยังไม่เหมาะสมและเพียงพอในการคุ้มครองผู้ถูกเลือกปฏิบัติ เนื่องจากกฎหมายเหล่านั้นมีขอบเขตจ�ำกัดเฉพาะบางเหตุและบางมิติของการเลือกปฏิบัติ โดยยังไม่ครอบคลุมถึงการ เลือกปฏิบตั หิ ลายกรณี เช่น การเลือกปฏิบตั ใิ นมิตขิ องภาคเอกชน โดยเฉพาะกรณีการเลือกปฏิบตั ใิ นมิตกิ ารจ้างแรงงาน ด้วยเหตุอื่นนอกจากเหตุแห่งเพศ การเลือกปฏิบัติในมิติของการให้บริการหรือการจ�ำหน่ายสินค้าของภาคเอกชน การเลือกปฏิบตั ดิ ว้ ยเหตุประวัตอิ าชญากรรม การเลือกปฏิบตั ใิ นกรณีการให้นมบุตรจากอกแม่ การคุกคาม (Harassment) การสือ่ สารความเกลียดชัง (Hate Speech) เป็นต้น จากปัญหาดังกล่าว งานวิจยั นีไ้ ด้จำ� แนกระบบการก�ำหนดกฎหมาย เกี่ยวกับการห้ามเลือกปฏิบัติของประเทศต่าง ๆ และเสนอตัวแบบแนวคิดเพื่อการปรับปรุงกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ข้อเสนอแนะให้มีการบัญญัติกฎหมายห้ามเลือกปฏิบัติในลักษณะของกฎหมายกลางเกี่ยวกับ การห้ามเลือกปฏิบตั ทิ คี่ รอบคลุมเหตุแห่งการเลือกปฏิบตั แิ ละมิตกิ ารเลือกปฏิบตั ติ า่ ง ๆ รวมทัง้ ข้อเสนอแนะในการปรับปรุง แก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับการเลือกปฏิบัติเฉพาะประเด็น ทั้งนี้ เพื่อให้หลักความเสมอภาคสามารถเกิดผลได้อย่างแท้จริง ต่อไป ค�ำส�ำคัญ: ความเสมอภาค ความเท่าเทียมกัน การเลือกปฏิบัติ สิทธิเสรีภาพ สิทธิมนุษยชน รองศาสตราจารย์คณาธิป ทองรวีวงศ์ และคณะ 4