‫‪ 4.4‬މިނިވަންކަންމަތީ ދިރިއުޅު ާމއި މުޖްތަމަޢުގައި ބައިވެރިކުރުން‬ ‫ލިބިދޭންވާނެކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ޙައްޤުތައް‬ ‫މީހުންގެ‬ ‫ހުންނަ‬ ‫ނުކުޅެދުންތެރިކަން‬ ‫ރައްކާތެރިކުރުމާއި މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ‬ ‫ޙައްޤުތައް‬ ‫މީހުންގެ‬ ‫ހުންނަ‬ ‫ނުކުޅެދުންތެރިކަން‬ ‫ޤާނޫނު ގެ ‪ 2‬ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އިން އެހެން މީހުންނެކޭ ހިމާޔަތްކުރުމާބެހޭ މުޢާހަދާގެ ‪ 19‬ވަނަ މާއްދާގައި‬ ‫އެހެންމީހުންނެކޭ އެއްހަމައަށް‬ ‫އެއްފަދައިން‪ ،‬ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންނަށްވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން‬ ‫ޞ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންނަށްވެސް‪ ،‬މުޖުތަމަޢުގައި‬ ‫ފުރިހަމަ މިނިވަންކަމާއެކު ދިރިއުޅުމާއި‪ ،‬ދިރިއުޅުމުގެ ޚާއް ަ‬ ‫ހުރިހާ ދާއިރާއެއްގައި އެންމެ ފުރިހަމައަށް ބައިވެރިވުމުގެ ދިރިއުޅުމާއި‪ ،‬އެއްހަމައެއްގައި އިޚްތިޔާރުތައް ލިބުމުގެ‬ ‫ނ ދައުލަތްތަކުން ބަލައިގަނެ‪ ،‬އެމީހުންނަށް‬ ‫ޙައްޤު ހޯދައިދީ‪ ،‬އެކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން‪ ،‬ޙައްޤުވާކަ ް‬ ‫އ މުޖުތަމަޢުގައި ފުރިހަމައަށް ބައިވެރިކުރުމާއި‬ ‫އިމާރާތްތަކާއި‪ ،‬މަގުތަކާއި‪ ،‬ދަތުރުފަތުރުގެ ވަސީލަތްތަކާއި‪ ،‬މިޙައްޤުތަކާ ި‬ ‫މަޢުލޫމާތާއި‪ ،‬މުއާޞަލާތީ ވަސީލަތްތަކާއި‪ ،‬މިނޫންވެސް ބައިވެރިވުން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކާ އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް‬ ‫ޢާންމުންނަށް ލިބިދޭ ނުވަތަ ޢާންމުންނަށް ހުޅުވައިލެވިފައިވާ އަޅަން ޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ވަސީލަތްތަކާއި ޚިދުމަތްތައް ފަސޭހައިން ބޭނުންކުރެވުން ނުވަތަ‬ ‫‪106‬‬ ‫ ‪90.‬ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންނަށް އެހެންމީހެއްގެ މައްޗަށް ބަރޯސާނުވެ‪ ،‬އަމިއްލަ މިނިވަންކަންމަތީގައި އުޅުމުގެ މަގު‬ ‫ފަހިވެފައި ނެތްކަން ލިބުނު މަޢުލޫމާތުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪ .‬އެގޮތުން އަބަދުވެސް ބެލެނިވެރިއެއް ނުވަތަ ބަލަދުވެރިއެއްގެ މައްޗަށް‬ ‫ބަރޯސާވާންޖެހޭކަމާއި ޢާއިލާގެތެރޭގައި ގޮތް ނިންމުމުގައި އެމީހުންގެ ޚިޔާލު ނުހޯދާކަމާއި އެމީހުންނަށް ގޮތްނިންމައިދެނީ ޢާއިލާއަށް‬ ‫ފެންނަގޮތަކަށްކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪.‬‬ ‫‪107‬‬ ‫ ‪91.‬ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުން މުޖްތަމަޢުގައި ބައިވެރިވުމާއި އެމީހުންގެ ބައިވެރިވުން މުޖްތަމަޢުން ބަލައިގަތުން ފަހަކަށްއައިސް‬ ‫ވަރަށް ބޮޑުތަން ރަނގަޅުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވާއިރު‪ ،‬ކޯވިޑް‪ 19-‬ގެ ސަބަބުން ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުން‬ ‫މުޖްތަމަޢުގައި ބައިވެރިވުން ކުޑަވެފައިވާކަން ލިބުނު މަޢުލޫމާތުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪.‬‬ ‫‪108‬‬ ‫ ‪92.‬ކޯވިޑް‪ 19-‬އާއި ގުޅިގެން ގެނައި ފުރަބަންދުގެ ހާލަތާއެކު ގެނެވުނު ގިނަބަދަލުތަކަށް އަހުލުވެރިވުމަށް ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ‬ ‫މީހުންނަށް ދަތިތަކާ ދިމާވެގެން ދިޔަކަން ލިބުނު މަޢުލޫމާތުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪.‬‬ ‫ ‪93.‬ނުކުޅެދުންތެރިކަންހުންނަ‬ ‫މީހުންނަށް‬ ‫އެފަރާތްތަކުން‬ ‫އަމިއްލައަށް‬ ‫‪109‬‬ ‫ޚިދުމަތްތައް‬ ‫ހޯދުމަށް‬ ‫ފުރުސަތު‬ ‫ޤާނޫނީގޮތުން‬ ‫ތަނަވަސްކޮށްދީފައިވީނަމަވެސް‪ ،‬ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުގައި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުން އަމިއްލަ ހައިސިއްޔަތުން ޝަކުވާ‬ ‫ހުށަހެޅުމާއި ޚިދުމަތް ހޯދުމުގައި ގޮންޖެހުންތައް ހުރިކަން އަދި ބްރެއިލްއާއި‪ ،‬ސައިން ލޭންގުއެޖް ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތަކުން‬ ‫ބޭނުންކުރުމުގެ‬ ‫ފުރުސަތު‬ ‫ނޯންނަކަމާއި‪،‬‬ ‫ނުކުޅެދުންތެރިކަން‬ ‫ހުންނަ‬ ‫ފަރާތްތަކަށް‬ ‫ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ މަޤާމެއްގައި މުވައްޒަފަކު ނުހުންނަކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫މަޢުލޫމާތު‬ ‫އިންޓަރޕްރެޓްކުރުމަށް‬ ‫‪110‬‬ ‫ ‪94.‬ލޮލަށް ނުފެންނަ ފަރާތްތައް މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ފޮތްތަކާއި އެހެނިހެން ލިޔުންތައް ދިވެހިބަހުގެ އޯޑިއޯ ފޯމެޓުގައި ލިބެންނުހުންނަ‬ ‫ކަމާއި‪ ،‬ލޮލަށް ނުފެންނަ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް ބްރެއިލް ސިސްޓަމް ބޭނުންކުރަން އެނގޭ މީހުން މަދުކަން‪ ،‬އަދި ޚާއްޞަކޮށް‬ ‫ތާނަ ބްރެއިން އިފްތިތާހުކުރުމުގައި މަދު ބަޔަކު ދަސްކުރިނަމަވެސް‪ ،‬ތާނަ ބްރެއިލް އުނގަންނައިދިނުމަށް އިތުރު މަސައްކަތްތަކެއް‬ ‫ކުރެވިފައި ނުވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫‪111‬‬ ‫މލްޑިވްސް | ރިޕޯރޓް ‪2020‬‬ ‫ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ ޯ‬ ‫‪37‬‬