แหง a i l aชาติ N nd งา สํานaักtio nal Th นค ณ ยชน m a ะกรรมการสิทธิมนุษ o n of n ssi Hu Rights C om m i บทสรุปสําหรับผูบริหาร โครงการศึกษาวิจัยเพื่อปรับปรุงแกไขนโยบายกฎหมายที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนดานที่ดินและปาไม มีความเปนมาจากเรื่องราวรองเรียนของราษฎรจํานวนมากที่มีขอพิพาทกับรัฐและเอกชนและถูกละเมิดสิทธิ ถูกฟองรองดําเนินคดีขับไลออกจากที่ดินอยูอาศัยทํากินจนไดรับความเดือดรอน โครงการวิจัยนี้โดยมีวัตถุประสงค เพื่อรวบรวมขอมูลขอเท็จจริงจากเรื่องรองเรียนการละเมิดสิทธิดานที่ดินและปา วิเคราะหสังเคราะหประเด็นทาง นโยบายและกฎหมายทีเ่ กีย่ วของ จัดทําความเห็นในการปรับปรุงแกไขนโยบายและกฎหมาย ทีจ่ ะนําไปสูก ารคุม ครอง สิทธิของประชาชน และจัดทําขอเสนอเพื่อการปฏิรูปโครงสรางระเบียบกฎหมายที่เกี่ยวของกับที่ดินและปา โดยศึกษาทีด่ นิ 5 ประเภท ไดแก ทีด่ นิ ปาไม ทีด่ นิ สาธารณะประโยชน ทีด่ นิ ราชพัสดุ ทีด่ นิ ในเขตปฏิรปู ทีด่ นิ (ส.ป.ก.) และที่ดินเอกชน ใชวิธีการวิจัยเอกสาร วิเคราะหเรื่องรองเรียนการละเมิดสิทธิ จํานวน 84 กรณี รวมทั้งจัดประชุม กลุมเปาหมายเฉพาะ (focused group) วิเคราะห สังเคราะหประเด็นทางนโยบายและกฎหมาย และประชุมรับฟง ความเห็นจากผูทรงคุณวุฒิ ผลการวิจัยพบวา การละเมิดสิทธิที่ดินปาไมมีลักษณะการกระทําที่กอใหเกิดความขัดแยงในเรื่องสิทธิ ดังนี้ การกําหนดนโยบายและกฎหมายทีร่ วบสิทธิและอํานาจการจัดการทีด่ นิ ของชุมชนมาเปนของรัฐ การประกาศ เขตที่ดินของรัฐและใชอํานาจบริหารจัดการโดยขาดการมีสวนรวมของราษฎรในทองถิ่น เปนการจับกุมฟองรอง ดํ า เนิ น คดี ร าษฎรที่ มี ข  อ พิ พ าทกั บ รั ฐ การกระทํ า การรุ น แรงต อ ชี วิ ต และทรั พ ย สิ น ของราษฎรคู  ก รณี พิ พ าท การจํากัดการทําประโยชนที่ดินและการพัฒนา รวมทั้งการเลือกปฏิบัติกับราษฎรที่ยากจน โดยมีผลการศึกษา ในที่ดินแตละประเภทดังนี้ ที่ดินปาไม มีลักษณะการกระทําที่กอใหเกิดความขัดแยงในเรื่องสิทธิดังนี้ 1) การประกาศเขตปา ทับที่ดินทํากินของราษฎรและชุมชน 2) การไมเพิกถอนเขตปาซึ่งออกทับที่ดินราษฎรที่มีสิทธิ 3) การจับกุม ฟองรองดําเนินคดีและสั่งใหออกจากพื้นที่ที่ราษฎรอางวามีสิทธิ 4) ใชวิธีการรุนแรงในการขับไลขมขูคุกคาม การจับกุมฟองรองดําเนินคดี 5) การกระทําการรุนแรงตอชีวิตและทรัพยสิน 6) การจํากัดการทําประโยชนที่ดิน 7) การทําโครงการของหนวยงานปาไมทับที่อาศัยทํากิน 8) การอนุญาตใหหนวยงานของรัฐหรือเอกชนใชพื้นที่ปา ที่มีกรณีพิพาทกับราษฎรโดยที่ยังไมมีขอยุติ 9) การจํากัดการพัฒนา และ 10) การเลือกปฏิบัติกับราษฎรที่ยากจน สาเหตุที่ทําใหเกิดปญหาการละเมิดสิทธิ เกิดจากกระบวนการบริหารจัดการปา ตั้งแตการนิยามปาและกา���กําหนด พื้นที่ปาที่ไมสอดคลองกับความเปนจริง การไมยอมรับสิทธิชุมชน การหามใชประโยชนทรัพยากรธรรมชาติ ในพืน้ ทีป่ า โดยมีขอ เสนอใหทบทวนนโยบายปาไมแหงชาติในประเด็นการกําหนดพืน้ ทีล่ าดชันเปนทีส่ งวนหวงหาม การกําหนดพื้นที่ปา การกําหนดพื้นที่ที่อยูอาศัย พื้นที่ชนบทและพื้นที่เกษตรในเขตปาใหชัดเจน ปรับปรุงแกไข กฎหมายปาไมเกี่ยวกับนิยามปาในพระราชบัญญัติปาไม การใชประโยชนทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ปา แกไข การประกาศ/ขยายเขตปาในพระราชบัญญัตอิ ทุ ยานแหงชาติ และพระราชบัญญัตปิ า สงวนแหงชาติ รวมทัง้ ทบทวน กระบวนการและวิธีการตรวจสอบพิสูจนสิทธิราษฎรในเขตปาตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 30 มิถุนายน 2541 ใหเปนวิธีการที่ราษฎรและองคกรในทองถิ่นยอมรับและมีสวนรวม รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง “เพื่อปรับปรุงแกไข นโยบายกฎหมายที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนดานที่ดินและปาไม” V