ค�ำน�ำ
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) จัดตัง
้ ครัง
้ ขึน
้ แรกตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุ ทธศักราช ๒๕๔๐ โดยมีสถานะเป็นองค์กรอืน
่ ตามรัฐธรรมนูญ ท�ำหน้าทีส
่ ง
่ เสริมและคุม
้ ครองสิทธิมนุษยชน
ในประเทศไทย ซึ่งเป็นไปตามหลักการปารีส (Paris Principles) ใน ๕ ส่วนส�ำคัญ คือ (๑) การคุ้มครอง
สิทธิมนุษยชน (protection function) และการท�ำงานกึ่งตุลาการ (quasi-judicial function) (๒) การให้
ค�ำปรึกษาด้านสิทธิมนุษยชน (advisory function) (๓) การเฝ้าระวังสถานการณ์สท
ิ ธิมนุษยชน (monitoring
function) (๔) การส่งเสริมสิทธิมนุษยชน (promotional function) และ (๕) การท�ำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้
ส่วนเสีย และองค์กรอืน
่ ๆ ทัง
้ ภายในและต่างประเทศ (relationship with stakeholders and other bodies)
ทั้งนี้ หลังจากที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุ ทธศั กราช ๒๕๖๐ ประกาศใช้บังคับเมื่อ
วันที่ ๖ เมษายน ๒๕๖๐ กสม. มีสถานะเป็นองค์กรอิสระ โดยมีหน้าที่และอ�ำนาจตามที่บัญญัติไว้ในหมวด
๑๒ ส่ ว นที่ ๖ มาตรา ๒๔๗ พร้ อ มกั บ พระราชบั ญ ญั ติ ป ระกอบรั ฐ ธรรมนู ญ ว่ า ด้ ว ยคณะกรรมการ
สิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐ ซึง
่ มีผลใช้บง
ั คับตัง
ั ที่ ๑๓ ธันวาคม ๒๕๖๐ โดยหนึง
่ ในภารกิจส�ำคัญ
้ แต่วน
ของ กสม. คือ การจัดท�ำรายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทยแบบสรุป
ซึง
่ ประกอบด้วย ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุม
้ ครองสิทธิมนุษยชน โดยควรด�ำเนินการ
ให้แล้วเสร็จภายในเก้าสิบวันนับแต่วน
ั สิน
ิ เพือ
่ น�ำเสนอต่อรัฐสภา และคณะรัฐมนตรี และเผยแพร่ตอ
่ ประชาชน
้ ปีปฏิทน
พร้อมกับก�ำหนดให้ กสม. จัดให้มีแผนการด�ำเนินการจัดท�ำรายงานดังกล่าว เพื่ อให้การปฏิบัติหน้าที่เป็นไป
โดยไม่ชักช้า และแล้วเสร็จตามระยะเวลาที่ก�ำหนดไว้ ในขณะที่รัฐธรรมนูญฉบับนี้ ยังก�ำหนดให้คณะรัฐมนตรี
ต้องด�ำเนินการปรับปรุงแก้ไขตามความเหมาะสมโดยเร็วภายหลังจากที่ได้รับทราบรายงานดังกล่าว และ
ในกรณีใดที่มิอาจด�ำเนินการได้หรือต้องใช้เวลาในการด�ำเนินการให้แจ้งเหตุผลให้ กสม. ทราบโดยไม่ชักช้า
ในการปฏิบัติงานตามหน้าที่และอ�ำนาจตามบทบัญญัติดังกล่าว คณะท�ำงานพั ฒนาระบบการติดตาม
และประเมิ น สถานการณ์ สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนได้ ป ระมวลสถานการณ์ จ ากที่ ป รากฏในสื่ อ มวลชน ข้ อ มู ล
การด�ำเนินงานทีไ่ ด้รบ
ั จากหน่วยราชการต่าง ๆ การจัดเวทีเพื่อรับฟังความเห็นจากประชาชนทีไ่ ด้รบ
ั ผลกระทบ
ด้านสิทธิมนุษยชนในพื้นทีต
่ า่ ง ๆ ตลอดจนงานศึกษาวิจย
ั ที่ กสม. ร่วมด�ำเนินการกับภาคส่วนต่าง ๆ พร้อมกับ
พิจารณาเรือ
่ งร้องเรียนและการด�ำเนินงานของคณะอนุกรรมการชุดต่าง ๆ ภายใต้ กสม. โดยน�ำข้อมูลข้างต้น
มาวิเคราะห์ความสอดคล้องกับสนธิสัญญาหลักด้านสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภาคีจ�ำนวน ๗ ฉบับและ
สิทธิเสรีภาพทีร่ ฐ
ั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุ ทธศักราช ๒๕๖๐ ได้รบ
ั รองไว้ ตลอดจนพันธกรณีระหว่าง
ประเทศด้านสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ ทั้งนี้ ในการพิ จารณาข้อเสนอแนะเพื่ อแก้ไขปัญหานั้น ได้น�ำบทบัญญัติของ
รัฐธรรมนูญในหมวดต่าง ๆ มาพิ จารณาประกอบ อาทิ หมวดแนวนโยบายแห่งรัฐ และหมวดหน้าที่ของรัฐ
ตลอดจนรายงาน แนวทาง หรือความเห็นในการปฏิรูปประเทศของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศและ
คณะกรรมการปฏิรป
ู ประเทศด้านต่าง ๆ โดยรายงานฉบับนีน
้ ำ� เสนอทัง
้ ความก้าวหน้าและถดถอยของสถานการณ์
พร้อมกับปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะที่เกี่ยวข้อง จ�ำแนกเป็น ๕ ส่วน ๑๘ ประเด็น คือ (๑) สิทธิและ
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 7